Aleksander Åsnes

Charlotte Førde Skomsøy

#fff

#000

For Tungt engasje­ment, mener ekspertene

I ein mørk kjellar i den gamle amerikanske ambassaden i Oslo sentrum stod eit lydhøyrt publikum med wraps i hendene då digitaliseringsminister Karianne Tung opna Tek Norge sin fyrste KI-konferanse.

Dressane i salen var stort sett teknologioptimistar, entusiastiske tilhengjarar av at offentleg sektor må satse tungt på kunstig intelligens.

«Eg er veldig glad for den jobben Karianne gjer», sa direktør for næringspolitikk og kommunikasjon i Tek Norge Jarle Roheim Håkonsen frå scena. Han er ikkje den einaste tek-toppen i Noreg som er på fornamn med statsråden.

Då Jonas Gahr Støre hausten 2023 oppretta eit eige digitaliserings- og forvaltningsdepartement, henta han Tung frå leiarjobben i Trondheim Tech Port. Trønderen fekk ansvaret for KI, digital infrastruktur og heile forvaltningspolitikken. Noreg skal bli «verdas mest digitaliserte land», slo ho fast: Innan 2023 skal hundre prosent av offentleg sektor ta i bruk kunstig intelligens.

At Tung er ivrig og handlekraftig, er både kritikarar og tilhengjarar samde om.

– Karianne har ei drivkraft og eit perspektiv om at her er det mykje vi må få til, og det er veldig bra, seier Torgeir Waterhouse, rådgjevar i konsulentselskapet Otte og tidlegare lobbyist for tekbransjen.

– Det eg meiner er det viktigaste ho gjer på det feltet, er å leggje press på at vi må gjere noko, seier han.

Men mange tykkjer at entusiasmen til Tung er det store problemet hennar. Ho går rett og slett for fort fram i møte med amerikanske teknologigigantar og krevjande samfunnsendringar.

Meir av alt, raskare

Ein gong var eg i Argentina då dei to store fotballklubbane River Plate og Boca Juniors skulle spele mot kvarandre. Eg ville gjerne reise for å sjå kampen, men eg fekk ikkje tak i billettar. Uansett vart det sagt at det ikkje var ein særleg trygg stad å vere, så kanskje det var like greitt. Eg fekk likevel oppleve stemninga i gatene i Buenos Aires etter at Boca Juniors hadde vunne, og det var ei spesiell oppleving.

 har England alltid vore det laget eg har heia på når Noreg ikkje har vore med i fotballmeisterskapar. Det er eit flott land, som eg har vitja mange gonger, og eg likar engelskmenn. Det har nok likevel handla mest om at England er eit tragisk lag, og at det appellerer til meg. Forventningane er alltid enorme, og den står aldri i stil med dei faktiske resultata som England leverer i VM og EM. Det er patetisk, men òg sjarmerande.

 mot Noreg har eg likevel bestemt meg for å aldri meir heie på England. Ikkje fordi det dei gjorde var så gale, men fordi tapet var så surt. No heiar eg på Argentina, og gleder meg over at dei slo England. Eg håpar at England går på mange sure tap i framtida, og eg håpar at Argentina lukkast med ambisjonane sine om å ta over Falklandsøyane.

 vakkert land med eit folk som er lidenskapleg opptekne av det meste, også fotball. Lionel Messi verkar som ein sympatisk type og fortener endå eit VM-gull. Heia Argentina!

Argentina

 når media lager gladsaker av at det er varmt ute om sommaren. Dei tenkjer at me då ikkje tek global oppvarming på alvor. Det kan nok vere fornuftig å nemne grunnane til at det blir varmare endå oftare, men eg trur ikkje det er berekraftig å alltid skulle omtale varme om sommaren i negative ordelag. Så lenge me alle lever, skal det jo bli stadig varmare, og ofte vil folk her i nord rett og slette tykkje at det er herleg at ein sommardag er varm. Det er ikkje så lett å gjere noko med.

det likevel for varmt, også i Oslo. Det er meir enn tretti grader, og nærast uuthaldeleg i sola midt på dagen. Kroppen blir sløv, og alt går saktare. Men diverre er det avgrensa kor sakte det er mogleg å jobbe når ein skal lage ei avis kvar einaste dag, så stort sett kan ikkje arbeidstempoet her i avisa verte tilpassa det varme vêret så mykje.

 an å bade, og no er det utruleg varmt varn i både Oslofjorden og i ferskvatna i marka. På Vestlandet er me vande til at smeltevatn frå fjellsnø og isbrear avgrensar kor varmt det kan bli i vatnet. Austlandske badetemperaturar er rett og slett ganske eksotisk. Ei ulempe meddet varme og deilige badevatnet er at det spreier seg kjøtetande bakteriar som kan gjere deg blind, ende i amputerte bein eller ta livet av deg. Generelt er det farlegare å bade på Austlandet enn på Vestlandet. Her finst det jo gjedde som kan bite deg.

Varmt

Tom Henning Bratlie

Landbruksministeren er umogleg å mislike

7. mai 2021 vakna statsforvaltar Knut Storberget i Innlandet til ein stor klump med drit på dørmatta.

Han var ikkje åleine. Væpna med kumøkk aksjonerte illsinte norske bønder over mot statens representantar over heile landet. Etter nok eit møkkatilbod i jordbruksforhandlingane hadde dei fått nok: No var det auge for auge, tann for tann.

Etter berre nokre dagar med forhandlingar den våren vart det brot i forhandlingane. Partane vart aldri samde, og det blei ingen jordbruksavtale. Det er høgst uvanleg, men i Erna Solbergs regjeringstid skjedde det tre gonger. I 2021 starta òg det såkalla bondeopprøret, som understreka det totale tillitsbrotet mellom myndigheitene i Oslo og bøndene ute i landet.

Fem år seinare er det stilt. Norske bønder har i snitt nesten dobla inntekta si frå 2021. Samtidig med at arbeidsfolk flest har opplevd dyrtid og lågare kjøpekraft, har bøndene fått eit skikkeleg løft

Kanskje ikkje så rart, då, at det berre er lovord å hauste frå dei som for få år sidan spreidde møkk kring statens representantar.

– Han har utvilsamt vore landbruksminister i ei tid med høge forventningar og stort behov for å utvikle jordbrukspolitikken. Han har vore med på å sikre at vi har kome i hamn med ein avtale som begge faglaga har skrive under på, seier leiar i Norsk Bonde- og Småbrukarlag Tor Jacob Solberg, som var blant dei som starta bondeopprøret.

Også sjefen i den desidert største bondeorganisasjonen, Norges Bondelag, er nøgd.

– Vi merkar oss at han er svært interessert i å forstå korleis ting fungerer. Alle politikarar har eit ønske om å bli oppfatta som interesserte, men han her vel å bruke litt ekstra tid. Der skal Nils Kristen ha ros. Han er interessert i faget, seier Bjørn Gimming.

Det største problemet i norsk jordbruk er mangel på ærlegdom.

Frå bølle til besteven

Brage Arctander Dingsøyr

Frp er Norges klart største parti og stabiliserer seg på over 28 prosent oppslutning. Det viser Klassekampen og Nationens ferske meningsmåling.

«Sylvi-troikaen», med Frp, Høyre og KrF, har reint flertall med sine 87 mandater.

Frp-nestleder Terje Søviknes mener målingen vitner om et tydelig ønske fra befolkningen om en kursendring for landet.

– Spretter du sjampanjen nå, eller venter du til landslaget slår England i kvartfinalen?

– Vi får ta sjampanjen på lørdag. Men dette er en god måling for Frp og føyer seg inn i rekka av gode målinger, og det setter vi selvfølgelig stor pris på, svarer Søviknes.

Nestlederen understreker at Frps foretrekkende regjeringsalternativ inneholder kun Høyre og Frp, men sier at «KrF kan absolutt være en god samarbeidspartner».

– Men det er lenge igjen til vi skal begynne å snakke om regjering. Nå skal vi være tydelig på politikken vår og vise at vi vil prioritere ned en del oppgaver, som bistand og subsidier til havvind og batterifabrikker. Da får vi mer til primæroppgaver som helse, skole og eldreomsorg.

Venstre havner under sperregrensa på målingen og blir dermed overflødig for Frp.

Sylvi-troikaen får flertall

Då kunnskapsminister Kari Nessa Nordtun runda 40 år i juni, samla ho store mengder folk til ein utandørs hagefest på Madla utanfor Stavanger.

Dei som var tilstades, kunne fortelje om fine samtalar og drinkar i sola. Men éin ting mangla: For kor var alle venene frå Arbeidarpartiet?

Etter det Klassekampen kjenner til, var det berre eit fåtal av gjestene som var politikarar frå Ap. I eit parti der maktnettverk er hard valuta, lever Kari Nessa Nordtun godt med at ho ikkje har mange vener i partiet – sjølv om ho blir jamleg nemnt som ein kandidat til å bli partileiar den dagen Jonas Gahr Støre takkar for seg.

Her er vi framme ved det store paradokset ved Kari Nessa Nordtun: Ho er ein av dei mest slagkraftige statsrådane i Støre-regjeringa, og målingane syner at ho er ein av dei mest populære politikarane i Ap. Samtidig nektar ho plent å leve livet som ein politikar.

Raudt-profil Mimir Kristjánsson meiner det er noko gåtefullt over Nordtun.

– Det er underleg med Kari. Ho er eigentleg veldig insider i Ap, i AUF, og faren har vore ordførar – men samstundes framstår ho som mykje mindre innsausa i partiet, mindre bunden, som eit friskt pust, seier han.

– Ho opplevest ikkje som partiets AI-robot. Det er noko meir og noko annleis.

At ein Raudt-politikar snakkar slik om ein Ap-statsråd, er i seg sjølv uvanleg. Men Kristjánsson såg Nordtun på nært hald i fire år, då ho som ordførar styrte Stavanger med ein koalisjon av fem parti pluss Folkeaksjonen Nei til meir Bompengar.

– Om ho gjekk ut på do, rauk dei i tottane på kvarandre berre fordi ho ikkje var der. Men ho heldt det saman i fire år. Det er utruleg. Det viser ei evne til å samarbeide og byggje bru, seier han.

Alle likar Kari

av dei siste landa i Europa som innførte krav om å ha etternamn, og på andre halvdel av attenhundretalet var det vanleg å skifte namn. Til dømes om du flytta. I romanen «Bondestudentar» av Arne Garborg skiftar hovudkarakteren namn fleire gonger, fordi han er flau over namnet sitt. Fyrst heiter han Daniel Sørbrød, men på katedralskulen i Stavanger kallar bygutane han for surbrød, så han skiftar til Daniel Olsen. Så hamnar han i eit akademisk miljø av radikale og målmedvitne folk i Oslo, og dei lurer på om han ikkje har eit gardsnamn han kan bruke i staden for Olsen. «Braut heiter garden, og Braut bør De heite», slår den karismatiske Jens Rud fast, og slik vart det.

gard på Jæren som har fått namn av bakekanten som den sterke havvinden frå vest lagar i landskapet, og det er her både Daniel og Erling Braut Haaland har namnet sitt frå. Haaland har sjølvskifta namn, frå Håland til Haaland. Det gjorde han som 18-åring for å gjere seg klar til livet som internasjonal superstjerne. Faren har skifta både for- og etternamn, frå Alf-Inge Håland til Alfie Haaland.

Haaland har stor tru på at ein kan overvinne verda med sinnet sitt. Om han er sliten under trening, berre seier han til seg sjølv at han eigentleg ikkje er det. Det er eit verdssyn den pietistiske og haugiansk-inspirerte farsskikkelsen Ole Johannes i «Bondestudentar» hadde nikka anerkjennande til.

Braut

I startellevaren i kampen mot Brasil hadde to av elleve spelarar nynorsk som hovudmål (eller tre, dersom Fredrik Aursnes starta). I 1998 var talet fire, og den gongen var begge målscorarane nynorskfolk.

syner fram sigeren til region­sentera i det norske samfunnet. Spelarane i 1998 kom frå små grender som Flo, Grodås og Rekdal. No er det ingen spelarar som er oppvaksen på gard. Derimot kjem dei frå stader som Hammerfest, Volda, Lyngdal, Bodø, Bryne og Langhus. Erling Braut Haaland har uttrykt eit ønske om å bu på ein gard på Jæren når han er ferdig som fotballspelar. Kanskje han kan kjøpe garden til grandonkelen Gabriel Høyland. Han har 596 kampar og 170 mål for Bryne FK, og har heile livet drive som bonde ved sidan av fotballen. Garden ligg ute for sal no.

 det norske landslaget «blendakvitt», og innvandrarar er faktisk underrepresentert i troppen. Av dei 26 spelarane er det fire som har ein forelder som ikkje er fødd i Noreg, og ingen som har to. Det er 15 prosent, medan 28 prosent av folk i Noreg har ein slik forelder. 11 prosent av folk i Noreg har minst éin forelder med bakgrunn frå Afrika eller Asia, medan berre sju prosent av troppen har det. I den franske troppen er derimot folk med innvandrarbakgrunn sterkt overrepresenterte. 81 prosent av startellevaren til Frankrike mot Paraguay hadde innvandrarbakgrunn, medan berre 23 ­prosent av det franske folket har det.

Brasil

Tom Henning Bratlile

24. april i 2025 dumpa statsminister Jonas Gahr Støre og finansminister Jens Stoltenberg ned i salongmøblane i Det ovale kontoret i Washington. Bodskapen dei fekk var positiv. «Flott land, flott leiar», sa Donald Trump til dei. «Eg vil gå på ski, eg elskar Noreg», la han til.

Seansen var eit utanrikspolitisk høgdepunkt for Støre-regjeringa. Noreg var blant dei fyrste som fekk audiens, og møtet gjekk heilt etter planen.

Men likevel mangla det noko – eller rettare: nokon – i den forgylte sofaen i Det ovale kontoret den formiddagen: Kor var Espen Barth Eide?

Jau, medan Støre og Stoltenberg utveksla høflegheiter med Trump, sat utanriksministeren i den tyrkiske hovudstaden Ankara. Reisa vart varsla berre dagen i førevegen. Kjelder med innsikt i saka fortel at Eide ikkje ønska å vere på andre sida av kloden då det offisielle Noreg vitja Trump.

Espen Barth Eide er på mange måtar den fødde utanriksminister: Han er son av ein folkerettsjurist og har intim kjennskap til irrgangane i dei fjernaste konfliktar. Han snakkar fleire språk og sit på eit formidabelt diplomatisk og akademisk nettverk. Samstundes skårar han lågt på sjølve grunnøvinga i norsk utanrikspolitikk: å ha eit godt forhold til USA.

Klassekampen har prata med ei rekkje sentralt plasserte kjelder som seier at Espen Barth Eide skil seg klart ut ved at han har eit dårlegare forhold til den amerikanske utanriksministeren enn det som er vanleg.

Sidan både statsminister Støre og finansminister Stoltenberg har tette band til USA, har Eide fleire gonger fått rolla som regjeringas tredje utanriksminister. Det kompliserte forholdet mellom Eide og USA har djupe historiske røter.

I 2008 sende den amerikanske ambassaden i Oslo eit notat heimover. Temaet var Espen Barth Eide, som då var statssekretær.

Eide har eit mykje meir ­solid fagleg grunnlag enn dei fleste.

Tredje­keeperen til Noreg

Den som håpar på mindre uro, har ikkje skjønt kva pride er, meiner Fri-leiar 

Kvifor bør folk gå i pridetog i Oslo i helga?

– Fordi det er mange kampar som står att, og det er mykje som er verdt å gå i tog for. Rettane til skeive er under angrep frå fleire hald, og det er ikkje alle som kjenner seg fri til å vere den dei er. Særleg tenkjer eg at det gjeld transfolk i 2026, og at det er viktig å gå i pridetog for dei.

Kva tenkjer du om dei som seier at dei gjerne skulle ha gått i pridetog, men at dei ikkje kjenner seg heime der fordi dei er usamde med Fri i nokre politiske saker? Til dømes undervisning om kjønn i skulen, eller hormonbehandling for unge transpersonar?

–Eg tenkjer at det skal vere rom for folk med ulike meiningar om det i toget. Så lenge du stiller deg bak hovudbodskapen i pride, som er at alle skal få elske den dei vil og vere den dei er. Det vil alltid vere ulike syn på ulike einskildsaker, men pridetoget skal likevel vere ei stor og brei feiring av kjærleik og mangfald.

– Pride i Oslo er jo eigd av Fri, og difor meiner nokre at det er vanskeleg å skilje dei to. Kor tett tenkjer du at pride og Fri er knytt saman?

– Eg tenkjer at det er vanskeleg å skilje dei to. Det blir som å ta LO ut av arbeidarrørsla eller ut av 1. mai. Det ville ha vore historielaust og rart. Fri er etterkommaren etter Det norske forbund av 1948 og tidlegare LLH. Pride er ei feiring av dei sigrane som har skjedd, og dei kampane som er vunne. Det er også ei vidareføring av kampen. Det er ikkje mogleg å fjerne det frå den rørsla som har stått saman om dei kampane. Samstundes er det ikkje slik at du må vere samd med Fri om alt for å gå i pridetoget.

I sosiale medium ser eg at dykk vert skulda for å leggje ein radikal kjønnsideologi til grunn for verdssynet dykkar. Kva er eigentleg Fri sitt syn på kjønn?

–Det er eit faktum at det finst folk som er transpersonar, og som til dømes ikkje identifiserer seg med det kjønnet dei vart tildelt ved fødsel. Me veit til dømes at ulike kulturar har ulike forhold til kjønnsuttrykk og kjønnsidentitet, og at det openbert finst fleire kjønnsidentitetar utover berre mann og kvinne. Slik er det berre.

Finst det i tillegg ei biologisk todeling som ligg i botn, og som deler menneska opp i to kjønn?

Det går alltid eit pridetog

Stavern har lenge vore eit tyngdepunkt for det norske militæret. Faktisk hadde den norske marinen hovudsetet sitt her frå 1814.

Når me seglar inn til byen ser me også Staverns fort på Citadelløya, som grev Ulrik Fredrik Gyldenløve bygde mellom 1675 og 1679. Fortet er eit kruttårn i stein som stikk opp frå svaberga, kanonbatteri og fleire blokkhus i tre.

På motsett side av fjorden ser me dei store gule båthusa som ein gong husa krigsseglskipa til det norske forsvaret.

Ein ivrig fiskar med tatoveringar hjelper oss med den krevjande jobben det er å fortøye 

og me vandrar ut til Nerdrum museum, eit par kilometer utanfor sentrum.

Nerdrum musem er forseggjort og vakkert, i eit nedlagd fabrikklokale der det dein gong vart laga fyrstikker. Trappa opp til galleriet er skore av steinskjerar i Hustadvika på Nordmøre.

– Eit offentleg eigd museum ville ikkje ha teke seg råd til ei så flott trapp. Treskjerarane i Hustadvika er ekte handverkarar, seier dagleg leiar Martin Romberg.

Både han og dei andre tilsette er kledde i skjortel og jordfarga klede som står i stil med den store meisteren.

Dei serverer øl som er bryggja i nabolokalet, og Öde Nerdrum lyt fortelje at faren Odd diverre har meldt avbod frå den planlagde samtalen som Klassekampen skal arrengere. Han har vorte dårleg i varmen.

Sjølv om Öde må romme både sin far og seg sjølv i samtalen, gruar han seg ikkje. Han meiner nemleg at ein slik samtale snart vil vere gløymt.

På vitjing hjå Nerdrum

Svanhild går tett på land langs ­telemarkskysten, og det er lett å leggje merke til at fjell, berg og knausar her ser litt annleis ut.

Me er på enden av det særeigne Oslofeltet, som har sin motsette ende 220 kilometer nord i Brumunddal. Svaberga ser freistande ut å sole seg på, og me slepp ut det 300 kilo tunge ankeret vårt for å bade frå båten.

Industristader som Odda, Sauda og Høyanger får mykje merksemd i forteljinga om norsk industri. Kanskje fordi det kjem så mange forfattarar og kunstnarar frå nokre av dei stadene.

 kjerneområde til norsk industri i dag er likevel Telemark, der kalksteinen frå Oslofeltet møter det eldgamle ­grunnfjellet. Du treng kalkstein for å lage sement, og det gjer dei her. To tredelar av all sement som blir brukt i Noreg, kjem frå Telemark.

Nokre trur at det ikkje lenger finst industriarbeidarar att i Noreg, at alle har mastergrad og jobbar på kontor. Realiteten er at det framleis finst fleire hundre tusen industriarbeidarar i Noreg. Tusenvis av dei er på Herøya, i Brevik og i Rafnes i Telemark.

 til kai i Langesund, kjem det mange skodelystne for å sjå på skipet. Det syner seg at det finst eit uvanleg stort miljø for eldre båtar og skip her.

Om bord kjem også klubbleiar ved Yara Porsgrunn og leiar av Herøya Arbeiderforening.

Han meiner at industrien i området står framfor eit vegskilje, for dei stigande kraftprisane gjer at Telemark vert stadig mindre interessant å investere i for industribedrifter, trur han.

Han vil ha ei slags noregspris-ordning for bedrifter.

Industribastion ved vegskilje

Då han var 45 år gamal flytta Edvard Munch til Skrubben, rett utanfor Kragerø. Han hadde drukke samanhengande i fleire år, og til slutt vart han lagt inn på ein psykiatrisk klinikk i København med delirium og høyrselshallusinasjonar. Etter eit drygt halvår som pasient kom han seg på beina att, og tida på Skrubben skulle bli ein av dei mest intense og produktive periodane i karrieren hans. Han laga til eit utandørsatelier, og jamvel det mektige biletet «Solen» strekte han ut ved holmane og lét det stå der i all slags vêr. «Jeg så solen sto opp over klipperne – Jeg malte solen», sa Munch.

Sola låg også over fjorden då Klassekampens sommarbåt passerte Skrubben på veg inn mot Kragerø, etter å ha lagt Theodor Kittelsens Jomfruland bak oss. Klassekampens redaktør ville gjerne sjå den segnomspunne tårntjørna som Kittelsen har måla, for å sjå om ho der ville treffe på Nykken. I staden trefte ho på eit rådyr som vassa i tjørna, og dei to vart gode vener.

Innover mot byen er det ikkje mange hus å sjå. Til gjengjeld hyttar, store og flotte, på kvart nes og kvar holme. Med terrassar i stål og glas. Utan bilveg, men med kvar sine store moloar.

Det bur litt meir enn fem tusen menneske i Kragerø, men når hyttefolket kjem om sommaren, stig det til meir enn 60.000 i området. Nokre av dei dyraste hyttene i landet ligg her, medan Kragerø sjølv er lutfattig: Kommunen er på Robek-lista, og meir enn kvar femte innbyggjar går på uføretrygd eller arbeidsavklaringspengar.

Kanskje er det ikkje desse som handlar klede på den eksklusive Holzweiler-butikken eller på 

I dei tronge og vakre trehusgatene ser me fleire som er kledde i vestkantmarkørar som boblevest. Kanskje er det ikkje dei som har sørgt for at Kragerø er den einaste staden i landet som har ein ordførar frå Raudt. Her er partiet like stort som Arbeidarpartiet.

Ordførar Charlotte Therkelsen fortel at når ein kommune er så fattig at du er plassert på Robek-lista og staten har teke over kontrollen, då er lokaldemokratiet i praksis sterkt avgrensa.

– Alt som me vedtek som lokalpolitikarar kan bli gjort om av statsforvaltaren, om det har konsekvensar for budsjettet, sa Therkelsen då ho diskuterte kommuneøkonomi saman med redaktør Mari Skurdal på dekket av 

På slutten av attenhundretalet budde det mange fleire folk i Kragerø enn i dag. Tolv prosent av alle seglskip i verda var norske, og norsk tømmer var ei handelsvare verdifull som få. Skogar av eik, furu og gran vart til skip, hus og plankar i Nederland, England og Danmark. I Kragerø byrja dei med utskipinga på femtenhundretalet, og heldt på til skogane i Telemark nesten var vekke.

Nedgangen gjekk gradvis. I 2003 stengde det siste skipsverftet etter nesten fire hundre år med skipsbygging i byen. I 1989 var det slutt på Kragerøbanen, og i dag står Kragerø jernbanestasjon ramma inn av asfalt.

Det er eit veldig press på å byggje ut i skjergarden her.

I dei tusen hytters land

Øya Jomfruland kan ha fått namnet sitt fordi seglarar bad til Jomfru Maria då dei segla på Skagerrak, det opne og vêrharde sjøstykket som ligg mellom øya og Danmark. Den vakre og fruktbare øya må ha fortona seg som eit paradis for seglarane. Det gjorde ho også for Klassekampens sommarbåt 

då me kom dit på søndag. For fyrste gong på turen heiste me segla, og skrudde av motoren på reisa mellom Risør og Jomfruland.

Midt på øya står det to fyrtårn. Det fyrste vart bygd av tegl i 1838, og det andre av støypejarn i 1938. Framleis står dei der begge to, midt i det som no er Jomfurland nasjonalpark. Fyrtårnentusiasten og sakprosaforfattaren Jo van der Eynden hadde teke turen for å halde eit føredrag om nettopp fyrtårn søndag kveld, og dekket på 

 ti fyrtårn i Noreg, men i tida fram til 1905 vart det bygd meir enn to hundre til. På toppen av seglskutetida rundt 1880 kunne det på eit år passere titusenvis av skip på kysten mellom Danmark og Noreg, og fyrtårna vart livsnødvendige for at dei ikkje skulle gå på grunn og søkke.

På kvart fyr budde det folk året rundt, på dei største fleire familiar.

– Mange av fyrtårna var familiefyr. Både kone og ungar hadde arbeidsoppgåver. Det var arbeidet i fyret, men gjerne også med geiter og på eit lite fyrtårnsmåbruk, seier van der Eynden.

Men på nokre av fyra måtte fyrmeisteren bu der åleine. Det kunne gå mange veker, til og med månadar, før han såg nokon andre. Når slike stillingar vart lyste ut, stod det gjerne i jobbannonsen at søkjarane måtte ha sterke nervar. Likevel var det ikkje alle som meistra det.

 utvikla seg raskt, og gjekk stadig i retning av meir automatisering. I 1912 fekk Nils Gustaf Dalén nobelprisen i fysikk for ein solventil som automatisk stengde av gassen i fyra på dagtid. Den utnytta at ei svart stong tek til seg sol og utvidar seg meir enn nokre blanke stenger rundt. Og denne vesle rørsla opnar og lukkar ventilen. Slik kunne fyret stå ubemanna og spare gass om dagen heilt av seg sjølv.

Seinare vart både lys- og tåkeanlegg automatisert, og i 2006 vart Bøkfjord fyr i Finnmark avfolka som det siste.

– Eg har fleire gongar bede om dokumentasjon som syner at samfunnet faktisk har tent på denne avfolkinga av fyra, men eg har ikkje fått det, sa van der Eynden.

Både kone og ungar hadde arbeidsoppgåver på fyret

Til Jomfruland for fulle segl

I går varsla regjeringa at dei vil forby all handel med israelske busetnadar i Palestina. Desse busetnadane er ulovlege etter folkeretten, men det bur likevel meir enn 600.000 israelarar der.

For SV-leiar Kirsti Bergstø er denne avgjerda noko å feire.

– Dette er eit historisk gjennomslag for palestinasolidaritet og folkeretten. No slår vi hòl på den straffridomen som Israel har hatt frå angrepa sine på palestinarane, seier ho.

Bergstø meiner lova er naudsynt for at det ikkje skal løne seg for Israel å halde fram okkupasjonen.

– Dette er eit viktig grep for å strupe økonomien i dei ulovlege busetnadene. Desse busetnadene tek meir og meir palestinsk land, bit for bit, og det er ein viktig del av israelsk politikk. Dette er ein tydeleg beskjed om at dei må stoppe, seier ho, og legg til at ho vonar resten av Europa lèt seg inspirere.

Lovforslaget stammar frå budsjettforhandlingane mellom dei fire raudgrøne partia i fjor, men det er fyrst no at det faktisk ligg føre. Også Raudt-leiar Marie Sneve Martinussen meiner at det sender eit viktig signal til Israel.

– Det er fyrste gongen Stortinget skal vedta ein målretta sanksjon mot Israel. Dette har vi kjempa for lenge, seier ho.

– Det er jo ikkje så mange varer vi importerer frå desse busetnadene?

Innfører historisk forbod

USA og Iran er samde om 14 punkt for fred, etter å ha vore i krig sidan februar.

Den norske utanriksministeren Espen Barth Eide (Ap) meiner USA kunne ha fått meir att ved å drive med diplomati i staden.

– Dette har vist grensene for militærmakt. Vi lever i ei tid der det er grenser for kor mykje ein klarer å få til berre med luftangrep. Det ser ut til å vere ein fordel for forsvararen. Det ser vi i Iran, og vi ser det same i Ukraina, seier han.

Eide meiner at det gjer diplomati og forhandlingar viktigare enn før.

– Eg tenkjer at dette opnar rommet for diplomati igjen. Dersom ein trudde at dei store no berre kunne ta seg til rette, viser dette at også rå makt har grenser. Kanskje får både normer, institusjonar og diplomati større rom igjen.

– Mange antydar at diplomati og folkerett får mindre å seie. Du tenkjer eigentleg motsett?

– Ja. Dette er ei særleg farleg tid. Stormakter viser fleire stader mindre respekt for grunnleggjande normer enn det vi er vane med. Det utfordrar FN, FN-pakta og viktige internasjonale institusjonar.

Tidlegare ambassadør Mona Juul, tidlegare statsminister og utanriksminister Thorbjørn Jagland (Ap) og tidlegare diplomat Terje Rød-Larsen er alle sikta av Økokrim etter avsløringane i Epstein-dokumenta.

Kanskje får normer og diplomati no større rom.

Har framleis trua på fredsnasjonen

Rødt trakk seg i protest mot kutt i formuesskatten. Det gjør ikke SV.

Etter måneder med arbeid i skattekommisjonen til Jens Stoltenberg (Ap) ligger det an til enighet om kutt i formuesskatten, forteller Astrid Hauge Rambøl.

Hun er Rødts representant i kommisjonen. Rett før det siste møtet deres onsdag, valgte imidlertid Rambøl å trekke seg fra arbeidet.

– Dersom lekkasjene ­stemmer, og kommisjonen går inn for massive skattekutt, så er ikke det noe vi kan akseptere, sier finanspolitisk ­talsperson for SV Marthe Hammer.

Likevel har SV ingen planer om å trekke seg sammen med Rødt.

– SVs representant er innstilt på å fullføre jobben, sier hun.

Camilla Bakken Øvald er SVs representant i kommisjonen. Hun bekrefter at hun ikke noen planer om å trekke seg, men vil ikke ­kommentere noe før arbeidet er ferdig.

– Dette er en kommisjon som er satt ned som et ­fagarbeid, og det er først til ­høsten og våren at den ­politiske behandlingen skjer. Da vil vi som parti gå inn i det.

Kommisjonen legger fram rapporten 24. juni neste uke, og først da vil forhandlingene om et forlik i Stortinget starte.

Det eneste grepet som flertallet er interessert i å se på, er å redusere formuesskatten.

SV trekker seg ikke fra skattekommisjonen

Pernille Ekornrud Grøndal

Anne Kari Hinna

Maga-rikingar dreg på cruise til Noreg 

11. juni legg luksusskipet Silver Dawn frå kai i København med eit utselt cruise til Noreg. På ti dagar skal passasjerane innom Bergen, Ålesund, Trondheim, Åndalsnes, Olden, Vik og Skagen, før turen endar i København 21. juni. Hillsdale marknadsfører reisa som eit «All-Inclusive Ultra-Luxury Cruise» med butlarteneste, restaurantar, utflukter og seminar til sjøs.

Bak cruiset står Hillsdale College, eit lite kristenkonservativt college i Michigan med tette band til den amerikanske høgresida og Trump-rørsla. Rektor Larry P. Arnn støtta Donald Trump i 2016, var seinare knytt til Trumps 1776-kommisjon, og Hillsdale har vore ein del av det konservative nettverket kring Project 2025, ifølge det danske researchkollektivet Redox.

Anita Apeltun Sæle er politisk redaktør i Norge Idag, landets største kristne vekeavis. Ho meiner besøket er av interesse for lesarane av Norge Idag, men vedgår at Klassekampen kom den kristne avisa i forkjøpet.

– Dette visste eg ikkje. Det må me dekka, seier Sæle, som har tette band til konservative og kristne miljø i USA og særleg Florida, der ho har sitt «second home».

– Maga-rørsla er enorm og Amerika endå større. Det er ikkje ei stemme. Maga er ei folkeleg rørsle som har mykje i seg. Eg er konservativ og glad for Maga-rørsla, men eg er ikkje einig i alt, seier Sæle, som har tolv år bak seg på Stortinget for KrF frå 1993–2005.

Ho viser til at det har komme element av antisemittisme inn i Maga-rørsla, som ho er sterkt ueinig i.

– At folk er på cruise til Norge, er ein trend overalt. Det må me forventa, seier ho.

Hillsdale College er sentral i forsøket på å bygge et intellektuelt stillas rundt trumpismen.

Trump-cruise kjem til Noreg

Fleire forlet FOR i protest: – Vi har mista tillit til leiinga

To nestleiarar og to sentralstyremedlemmer har trekt seg frå verva sine i partiet Fred og Rettferdighet (FOR), etter det som vert omtalt som ein «disputt».

Klassekampen har prata med ei rekkje kjelder i partiet, men ikkje fått klarleik i kva disputten eigentleg dreier seg om.

– Det går ut på at vi har mista tillit til leiinga. Vi stolar framleis på partiprogrammet, og vi jobbar framleis med partiet, men det er rett og slett leiinga vi meiner har svikta, seier tidlegare nestleiar i partiet Peter Eisenstein.

– Det er ei intern sak som eg ikkje vil gå inn i detalj på. Vi meiner at ting burde vore gjort annleis, og at det er så alvorleg at det ikkje var mogleg å halde fram i styret.

– Nei, om andre ting, seier Eisenstein.

FOR vekte mykje merksemd i fjor, då dei tapetserte t-banevognene i Oslo med reklameplakatar i 17. mai-helga. Bodskapen på plakatane var at dei heller ville bruke offentlege pengar på velferd enn på krigen i Ukraina.

Det er så alvorleg at det ikkje var mogleg å halde fram i styret.

Fire har forlatt leiinga i partiet Fred og rettferdighet (FOR)

Brage Dingsøyr

Alle partia på Stortinget har samla seg om ein oppdatert langtidsplan for Forsvaret. Planen inneber at forsvarssatsinga blir styrkt med til saman 120 milliardar kroner samanlikna med den opphavlege tidsplanen.

Blant grepa er raskare oppbygging av Finnmarksbrigaden, meir pengar til ammunisjon og forsyningsberedskap, raskare innfasing av nye ubåtar og fregattar, og satsing på langtrekkande luftvern, dronar og kritisk forsvarsinfrastruktur.

Regjeringa hadde frå før foreslått å styrkje langtidsplanen med 115 milliardar kroner. I forliket på Stortinget blir det lagt inn fem milliardar kroner ekstra fram til 2036, slik at den samla auken blir 120 milliardar kroner.

«Vi lever i ei meir utrygg tid og verd. Då må vi tilpasse forsvaret vårt til å handtere utfordringane i framtida. Det gir tryggleik for folk, og det er det viktigaste oppdraget vårt. For Arbeidarpartiet er det svært viktig at heile Stortinget står samla bak ei historisk opptrapping av forsvaret dei neste åra», skriv parlamentarisk leiar i Arbeidarpartiet, Tonje Brenna i ein e-post til Klassekampen.

I forliket blir også arbeidet med langtrekkande luftvern framskunda. Stortinget skal få ei sak om retningsval for anskaffinga våren 2027, medan investeringsvedtaket etter planen skal kome våren 2028.

Forsvarspolitisk talsperson i Raudt Bjørnar Moxnes seier at det nye forsvarsforliket gjer at me klarar oss betre utan hjelp frå amerikanarane.

– Me må bli mindre avhengige av USA, og det er det som skjer no, seier Moxnes.

Stortinget samd om forsvarsplan

På 70-talet var det ein amerikansk mann som fekk ein hjerneskade som gjorde at han ikkje kunne kjenne på kjensler. Han hadde ein skade i den delen av frontallappen som knyter kjensler, verdiar og vurderingar saman, og det øydela livet hans.

 til å tenkje var framleis som før, og han var ikkje dårlegare til å løyse kognitive oppgåver. Likevel vart det krevjande for han å ta val, og dei vala han tok, var ofte dårlege. Det blir fortalt at han kunne nytte fleire timar på å finne ut kva restaurant han skulle ete på, for det var så mange ulike omsyn å vege opp mot kvarandre: pris, avstand til restaurant, menyutval og så vidare. Me andre trur kanskje at me også tek val på denne måten, men i realiteten er det kjenslene me brukar til å vurdere kva restaurant me skal gå på. Den anonymiserte pasienten vert kalla EVR/Elliot, og hjerneskaden hans lærte oss mykje om korleis hjernen vår eigentleg fungerer.

konservative påverkaren Elias Omberg har fått mykje merksemd i det siste. Han har studert psykologi, men ser likevel ikkje ut til å ha forstått heilt korleis me menneske fungerer. Han meiner at kjensler tek for mykje plass i den offentlege samtalen og vil heller ha rasjonelle argument. Sjølvsagt er det mogleg å la seg for mykje styre av kjenslene sine, men eit slikt skilje mellom kjensler og rasjonalitet gir ikkje så mykje meining. Konservatismen til Omberg byggjer nok også på verdiar og moralsk intuisjon, eller det me kan kalle kjensler.

Kjensler

Gustav Gillund

(tekst og foto

Kulturminister Lubna Jaffery (Ap) vitja Kina førre veke. Med det vart ho den tredje norske statsråden som har reist til Kina så langt i år og den femte så langt i denne stortingsperioden.

Jaffery var der for å knyte tettare band med den kinesiske kulturministeren.

Ho er den femte i rekkja av statsrådar som har vitja Kina i år og i fjor. Dei andre er statsminister Jonas Gahr Støre, utanriksminister Espen Barth Eide, utviklingsminister Åsmund Aukrust, fiskeriminister Marianne Sivertsen Næss.

– Me er her for å signere det som vert kalla eit omforeint memorandum med Kina. Det betyr at me inngår eit samarbeid på kulturfeltet. Den kinesiske kulturministeren er veldig oppteken av Henrik Ibsen og Jon Fosse, seier Jaffery.

Norske kulturaktørar har dei siste åra hatt stor aktivitet i Kina, frå arkitektur og design til litteratur, scenekunst, musikk og film. Snøhetta står bak fleire store kulturbygg, medan norske forfattarar som Jon Fosse, Karl Ove Knausgård, Maria Parr og Jo Nesbø er omsette og publiserte.

Aleksander Åsnes

Artikler

For Tungt engasjement, mener ekspertene

Argentina

Varmt

Frå bølle til besteven

Frp befester posisjonen som Norges største parti, som sammen med Høyre og KrF sikrer borgerlig flertall helt uten Venstre.

Kari Nessa Nordtun er noko så sjeldan som ein godt likt Ap-politikar. Det einaste problemet er at ho ikkje vil bli partileiar.

Braut

Brasil

I Espen Barth Eide har regjeringa ein utanriksminister som er skremmande dyktig – og mindre mektig enn USA trur.

Den som håpar på mindre uro, har ikkje skjønt kva pride er, meiner Fri-leiar

Öde Nerdrum trur historia kunne ha sett annleis ut om folket hadde teke i mot Odd Nerdrum.

Industribastion ved vegskilje

Kragerø er ein av dei fattigaste stadene i landet. Kvifor kan du då kjøpe ekte kasjmir i fleire butikkar her?

Eit fyrtårn er godt å ha når du skal finne leia.

Regjeringa vil forby handel med israelske busetnader. Jonas Gahr Støre stadfestar at korkje Israel eller USA er varsla.

Har framleis trua på fredsnasjonen

Rødt trakk seg i protest mot kutt i formuesskatten. Det gjør ikke SV.

Maga-rikingar dreg på cruise til Noreg

Fleire forlet FOR i protest: – Vi har mista tillit til leiinga

Stortinget samd om forsvarsplan

Kjensler

Berre sidan stortingsvalet har fem norske ministrar vitja Kina. Sist ute er kulturminister Lubna Jaffery.

SV legg fram krav om skilnadskommisjon i budsjettforhandlingane.

– Vi kommer ikke under Frankrikes atomparaply

Det hastar å få Noreg inn i EU, og det bør skje utan ei folkeavstemming, ifølgje professor Janne Haaland Matlary

Den nye atomvåpenavtalen med Frankrike møter motstand i Arbeidarpartiet.

KI-sjef går hardt ut mot KI-mani i staten

For Tungt engasje­ment, mener ekspertene

Argentina

Varmt

Frå bølle til besteven

Frp befester posisjonen som Norges største parti, som sammen med Høyre og KrF sikrer borgerlig flertall helt uten Venstre.

Kari Nessa Nordtun er noko så sjeldan som ein godt likt Ap-­­politikar. Det einaste problemet er at ho ikkje vil bli partileiar.

Braut

Brasil

I Espen Barth Eide har regjeringa ein utanriks­mi­nister som er skremmande dyktig – og mindre mektig enn USA trur.

Den som håpar på mindre uro, har ikkje skjønt kva pride er, meiner Fri-leiar

Öde Nerdrum trur historia kunne ha sett annleis ut om folket hadde teke i mot Odd Nerdrum.

Indu­stri­bastion ved vegskilje

Kragerø er ein av dei fattigaste stadene i landet. Kvifor kan du då kjøpe ekte kasjmir i fleire butikkar her?

Eit fyrtårn er godt å ha når du skal finne leia.

Regjeringa vil forby handel med israelske busetnader. Jonas Gahr Støre stadfestar at korkje Israel eller USA er varsla.

Har framleis trua på freds­na­sjonen

Rødt trakk seg i protest mot kutt i formues­skatten. Det gjør ikke SV.

Maga-rikingar dreg på cruise til Noreg

Fleire forlet FOR i protest: – Vi har mista tillit til leiinga

Stortinget samd om for­svars­plan

Kjensler

Berre sidan stortings­valet har fem norske ministrar vitja Kina. Sist ute er kultur­mi­nister Lubna Jaffery.

SV legg fram krav om skilnads­kommisjon i budsjett­for­hand­lin­gane.

– Vi kommer ikke under Frankrikes atompa­raply

Det hastar å få Noreg inn i EU, og det bør skje utan ei folke­av­stem­ming, ifølgje professor Janne Haaland Matlary

Den nye atomvå­pen­av­talen med Frankrike møter motstand i Arbei­dar­par­tiet.

KI-sjef går hardt ut mot KI-mani i staten

For Tungt engasjement, mener ekspertene

Kari Nessa Nordtun er noko så sjeldan som ein godt likt Ap-politikar. Det einaste problemet er at ho ikkje vil bli partileiar.

I Espen Barth Eide har regjeringa ein utanriksminister som er skremmande dyktig – og mindre mektig enn USA trur.

Industribastion ved vegskilje

Har framleis trua på fredsnasjonen

Rødt trakk seg i protest mot kutt i formuesskatten. Det gjør ikke SV.

Stortinget samd om forsvarsplan

Berre sidan stortingsvalet har fem norske ministrar vitja Kina. Sist ute er kulturminister Lubna Jaffery.

SV legg fram krav om skilnadskommisjon i budsjettforhandlingane.

– Vi kommer ikke under Frankrikes atomparaply

Det hastar å få Noreg inn i EU, og det bør skje utan ei folkeavstemming, ifølgje professor Janne Haaland Matlary

Den nye atomvåpenavtalen med Frankrike møter motstand i Arbeidarpartiet.