Aleksander Åsnes

#fff

#000

Dersom det var folkerøysting om norsk EU-medlemskap no, ville 48 prosent ha røysta nei og 32 prosent ja. 21 prosent svarer at dei ikkje veit.

Det kjem fram i den nyaste meiningsmålinga til Klassekampen om EU og EØS.

Blant dei yngste er styrkeforholdet snudd. 43 prosent av dei under 30 år ville ha røysta ja, medan 33 prosent ville ha røysta nei. 24 prosent har ikkje bestemt seg.

Det gjer dei under 30 til den einaste aldersgruppa der ja-sida er større enn nei-sida. Blant dei unge som har teke stilling, ville om lag 57 prosent ha røysta for medlemskap.

Einar Frogner, leiar i Nei til EU, meiner ein førebels bør vere varsam med å kalle ungdomstala ein trend.

– Tala for dei under 30 er svært uventa. Elles er nei-fleirtalet veldig stabilt, og eg vil seie at nei-sida står sterkt. Eg vil sjå fleire målingar blant unge før eg slår fast at dette er ein tendens. ­Førebels vel eg å sjå på det som eit litt rart utslag, seier han.

Dei unge er også meir positive til EØS-avtalen enn befolkninga samla. 53 prosent av dei under 30 år ville ha røysta for avtalen og 22 prosent mot. I heile befolkninga er dei tilsvarande tala 46 og 28 prosent.

Også geografi og utdanning slår kraftig ut. Oslo er den einaste landsdelen med reint ja-fleirtal, og personar med høgare utdanning er klart meir positive til medlemskap enn dei utan.

Nei-fleirtalet er ein konsekvens av dårleg opplæring.

Dei unge vil inn i EU

Maria Høy Hansen

Ny dansk maktutgreiing: – Vi har flytta makt til noko vi ikkje kan kontrollere

Lengre avstand mellom folk og folkevalde, eit svekka fellesskap og ein fragmentert offentleg samtale er nokre av funna som så langt har kome fram i den andre danske maktutgreiinga.

Professor Michael Bang Petersen ved Aarhus Universitet seier at det er ulike krefter og endringar som verkar saman for å få det til å skje.

– Vi har flytta makt frå det danske samfunnet og det danske demokratiet, til noko vi ikkje kan kontrollere. Dei store teknologiselskapa har enorm økonomisk makt, men også det ein kan kalle infrastrukturell makt, seier Petersen.

Det danske Folketinget samla seg i 2022 om å oppdatere maktutgreiinga som vart gjennomført ved tusenårsskiftet. Arbeidet med «Magtudredningen 2.0» tok til i 2024 og blir leia av Petersen.

Målet er å undersøkje korleis makta og vilkåra for demokratiet har endra seg dei siste tjue åra.

I tillegg til følgjene av digitalisering, fortel Petersen at det mest påfallande er at embetsverk, departement og lobbyistar har styrka makta si på kostnad av parlamentet og den folkevalde makta.

– Vi får ein politisk klasse som liknar svært mykje på kvarandre når det gjeld haldningar, karriereveg og utdanning. Det er i dette miljøet politikken i stor grad blir forma, seier han.

I Noreg har det vore gjennomført to store maktutgreiingar, den siste frå 1998 til 2003. I mars føreslo Raudt at regjeringa skulle setje ned ei ny utgreiing om korleis vilkåra for folkestyret har endra seg sidan tusenårsskiftet.

Vi har ­dokumentert at Folketinget har gitt frå seg makt.

Fann forfall i demokratiet

To MDG-profiler melder seg på i toppstriden i Oslo

Tidlegare fylkesleiar og gruppenestleiar i Oslo MDG, Sigrid Heiberg, vart vraka som toppkandidat av nominasjonsnemnda i partiet.

No varslar ho at ho vil utfordre både den innstilte kandidaten Margit Martinsen Bye og utfordraren Eivind Trædal.

Heiberg fortel at hennar politiske prosjekt er å kapre fleire borgarlege veljarar for MDG.

– Det er litt uklart for meg kva som er den politiske visjonen til Margit for partiet i Oslo. Eivind står veldig fast på det vi allereie har gjort og den linja vi har hatt. Eg meiner oppriktig at vi har eit stort rom for å vekse også blant borgarlege veljarar.

– Eg vil ha eit meir blomstrande næringsliv. Vi må avbyråkratisere, fjerne smådritt som skaper unødvendig styr og ekstra byråkrati, og bli ein ja-kommune som hjelper gründerar og verksemder med å lukkast.

Heiberg tykkjer partiet Venstre bør kjenne seg heime i eit byråd der MDG sit. Sjølv har ho planar om å nå ut til nettopp dei som i dag røystar på Venstre.

– Vi må vere partiet som står for den politikken Venstre-veljarane eigentleg vil ha. Til og med Venstre-veljarane vil ha eigedomsskatt for å finansiere velferda, men Venstre leverer ikkje det.

Det er litt uklart for meg kva som er den politiske visjonen til Margit.

Hard toppstrid i MDG

Kongen er sjuk. Vi får håpe at han overlever og vert frisk att. Harald er barn av to syskenbarn, og også bestefaren hans Haakon var gift med syskenbarnet sitt. Det er kanskje ikkje ideelt for helsa, men fram til no har han jo verka både frisk og rask.

 ikkje så farleg å få born med syskenbarnet sitt, men det er dumt når det skjer gong på gong. For eit samfunn er det betre for folkehelsa med utskifting av genmaterialet. Kring 50 prosent av alle ekteskap i Pakistan er mellom syskenborn, og det gjer at sjansen for å få alvorleg medfødd genetisk sjukdom aukar. Tippoldefaren min var gift med syskenbarnet til mora, og lenger bak i slekta er det fleire syskenbarn-ekteskap, så eg dømmer ingen.

 er 30 gonger tippoldebarnet til Harald Hårfagre, og 26 gonger tippoldebarnet til Olav den heilage. Det same er truleg store delar av det norske folket, så det er eigentleg ikkje så imponerande. Harald Hårfagre har truleg fleire millionar etterkommarar. Eksponentiell vekst skjer veldig raskt når det fyrst tek av.

, som det er ein statue av framfor slottet, var ein ganske spennande konge. Han heitte opphavleg Jean Baptiste Bernadotte, og hadde ikkje noko tilknyting til Sverige eller Noreg. Han var marskalk i hæren til Napoleon, og vart vald fordi Sverige trengde ein konge. Etter Brasil-kampen såg eg nokon som sat på hovudet hans. Det er livsfarleg.

Kongen

Tom Henning Bratlie

I ei stille sidegate i Arendal står partileiarane og frys mellom væpna politifolk.

Dei har kome utan ytterklede. Medan dei ventar på å bli sleppte inn til årets viktigaste partileiardebatt, trippar dei på asfalten og helsar på kvarandre som gamle klassekameratar etter sommarferien.

Ein mann i raud trailercaps og ring i øyret går omkring mellom dei. Han helsar ikkje så mykje. Han studerer.

Om nokre dagar skal Steinar Suvatne ta over som fast programleiar i «Debatten» etter Fredrik Solvang.

– Eg har god sjølvtillit. Betre sjølvtillit enn sjølvkjensle.

– Eg har kanskje ti prosent lågare sjølvkjensle enn det folk trur. Eg må jobbe litt kvar dag for å føle at eg får ting til. Eg tenkjer ikkje om meg sjølv at eg er ein jævlig smart fyr.

Kvelden før ligg seinsommarsola over eit kvitt trehus utanfor Arendal. Ei lang rekkje dresskledde menn går mot hagen.

Eg har kanskje ti prosent lågare sjølvkjensle enn det folk trur

Ein heilt vanleg fyr

– Kvifor vil regjeringa ha ei aldersgrense på sosiale medium?

– Det er det fleire grunnar til. Me ser at sosiale medium er ei utfordring for born og unge på fleire ulike område. Det kan truge konsentrasjonen, gå utover læring og eksponere dei for innhald som er skadeleg. Det er også slik at digitale plattformer og sosiale medium kan verte nytta til å utføre kriminalitet eller til å rekruttere unge til kriminelle nettverk. Born skal ha det trygt på nett – det er eit mål for regjeringa. Effektiv aldersverifisering gjer at born vert beskytta. Dette handlar om vilje og ikkje evne frå teknologiselskapa si side. Difor er det naudsynt med eit lovverk som sikrar ei faktisk aldersgrense i praksis.

– Regjeringa gjekk fyrst ut og varsla at de skulle innføre ei aldersgrense på sosiale medium, og at aldersgrensa skulle verte handheva av norske styresmakter. Kvifor gjekk de vekk frå det?

– Me innfører ei aldersgrense på sosiale medium, så det har me ikkje gått vekk frå. Det er viktig for regjeringa å gjere akkurat det. Sjølve handhevinga av aldersgrensa vil skje gjennom det som heiter Digital Services Act eller DSA. Det er EU-kommisjonen som skal handheve det overfor dei store plattformane, og det vil skje når DSA er implementert i norsk lov. Me sit for tida og forhandlar saman med Liechtenstein og Island med EU, og når det er på plass vil me ha ei aldersgrense som også vert handheva. Regjeringa vil ha ei europeisk 15-årsgrense for sosiale medium, med klåre krav til plattformene og konsekvensar når de sviktar.

– Kvifor kan ikkje Noreg berre innføre sin eigen aldersgrense og handheve henne, slik som mellom anna Australia har gjort?

– Me innfører ei aldersgrense, men som medlem av EØS har me forpliktingar som gjer at me må gjere dette i rett rekkefølgje. Det er detaljar som handlar om suverenitet, privatliv og ytringsfridom som er viktige å få på plass. Det jobbar me med no, og eg håpar at me skal få implementert DSA så fort som mogleg. Med ei lovfesta aldersgrense vil plattformene måtte ta i bruk teknologiske løysingar som faktisk fungerer.

– Kor tid kan vi ha ei norsk aldersgrense som vert handheva, då?

– Det er krevjande å gje eit tidspunkt, for me sit som sagt og forhandlar saman med Lichenstein og Island med EU no. Regjeringa har gjeve klar beskjed og eit tydeleg signal om at me ynskjer å få dette på plass så raskt som mogleg. Det er viktig for meg, og det er viktig for regjeringa.

– Storbritannia jobbar også med ei lov med aldersgrense for sosiale medium, og dei har ein ambisjon om å handheve henne sjølv. Er det heilt umogleg for Noreg å få til noko liknande?

For dei store tekselskapa kan det vere tale om milliardsummar i bøter.

Medan me ventar på tekselskapa

Håvard Nyhus har skildra august som den mest melankolske av alle månadar, og eg er einig. Både temperatur og solforhold skulle tilseie at det framleis er sommar, men overalt rundt oss er det umogleg å la vere å leggje merke til alle teikna på at det eigentleg er over. Badevatnet byrjar å miste varmen, ferien er forbi og det er mørkt om kvelden. Faktisk ein særeigen form for mørke som berre finst i august.

det av at det har vore det verste sommaren i manns minne på Vestlandet. Å leggje ferien dit i staden for å bli i Oslo, var rett og slett ei stor tabbe. I juni kom det 64 prosent meir nedbør enn det som er vanleg. På målestasjonen i Hovlandsdalen i Fjaler vart det på ein einskilddag i august i fjor målt 57 prosent av den nedbøren som det er vanleg å få i heile august!

når folk byrjar å kalle den delen av august som vi no går inn i, for haust. Det er slettes ikkje haust før det er september. No ser det til og med ut til at vi kan ei fin og varm avslutning på månaden her i Oslo. Det er likevel ikkje «indian summer». Det er eit omgrep som oppstod for å skildre ein varmare finversperiode som kjem etter at det har vore frost. Det kan kanskje vere greitt å også bruke det om ein sommarliknande periode i slutten av september eller i oktober. Nokre har byrja å bruke det om at det er fint ver i slutten av august, og det gir ingen meining. Det er ikkje indian summer, det er berre sommar.

Sommar

Brage Arctander Dingsøyr

tekst og bilde

I ei meiningsmåling publisert i Klassekampen denne veka kom det fram at 49 prosent av folk vil kutte i eller fjerne formuesskatten.

Det vil ikkje sjeføkonom i LO Roger Bjørnstad. Han tykkjer at formuesskatten er viktig både for de usosiale skilnadane i samfunnet og for å finansiere velferdsstaten.

– Me i LO er klare på at dei aller rikaste skal vere med å finansiere velferda vår, og det er difor me har formuesskatt. Me har ein økonomisk elite her i landet som betalar lite skatt, og formuesskatten er den einaste måten å sikre at dei som lever av kapitalinntekter også betalar skatt.

Undersøkinga er utført av Norfakta for Klassekampen og syner at 11 prosent av folk ynskjer å auke formuesskatten. 31 prosent meiner at den bør vere som i dag, og 10 prosent svarar at dei ikkje veit.

Bjørnstad tykkjer ikkje at undersøkinga er skuffande.

– Eg tenkjer at undersøkinga eigentleg syner fram ei massiv støtte til formuesskatten. Om du kuttar i formuesskatten, så må du anten auke andre skattar eller kutt i velferda. Med det i bakhovudet tykkjer eg at det er oppsiktsvekkjande at så mange ynskjer å ta vare på formuesskatten.

Blant veljarane til Arbeidarpartiet ser tala heilt annleis ut. 54 prosent av Ap-veljarane ynskjer å halde på formuesskatten som i dag, medan 15 prosent vil auke han. Berre 14 prosent vil senke skatten.

LO-topp åtvarar mot skattekutt

I andre halvdel av attenhundretalet var Arendal truleg den største sjøfartsbyen i Norden, og store delar av den norske handelsflåten var styrt herifrå. På dette tidspunktet var Noreg den tredje viktigaste sjøfartsnasjonen etter Storbritannia og USA, så Arendal var ein rik og mektig by. Seinare gjekk det nedover, og byen mista statusen sin.

 i bakevja skulle det endeleg snu då Mette-Marit sin eldre bror Per Høiby kom på ideen om å leggje den norske varianten av det svenske lobbytreffet Almedalsveckan til byen. No kan folketalet stige med så mykje som tohundretusen menneske den andre veka i august kvart år.

 så lett å bli klok på kva Arendalsuka eigentleg er, sjølv om eg har vore der kvart år i snart ti år. Truleg er Arendal den staden i verda eg har vore lengst utan å ha budd. Frå nærast kvar einaste kommune i Noreg kjem det folkevalde, byråkratar, offentleg tilsette og konsulentar i alle moglege selskap og føretak. Dei minglar og blir kjent, og det finst både gratis burgar, snittar og vin mange stader. Likevel har eg høyrt fleire skildre ei slags sorgkjensle som kan oppstå når ein ikkje heilt veit kva ein skal gjere i Arendal. Med det stadig veksande talet på vitjarar kan det vere krevjande å finne ein stad å sitje, og då kan ein jo berre bli gåande rundt utan mål og meining. Då kan du jo til dømes gå ned til hamna for å sjå på Arendal gamle rådhus. Ein gong det største trebygget i Noreg.

Arendal

Charlotte Førde Skomsøy

Den 11. desember 2022 var det fest på Oslo S. Etter sju års arbeid og over tretti milliardar kroner opna Follobanen. For samferdselsminister Jon-Ivar Nygård var det ein god dag. Under to veker seinare stod tunnelen mørk. Feil på anlegget tvinga fram ei stenging som varte i månadsvis, og eitt av dei største norske samferdselsprosjekta på tiår vart eit sinnbilete på det motsette av det det skulle vere. Likevel ropte ingen etter statsrådens hovud.

Det er den erfaringa Jon-Ivar Nygård har gjort til ein slags kunst: å styre eit av dei største budsjetta i regjeringa, og likevel gå fri. Og det trass i at han stort sett har brukt tida si som statsråd på å strupe pengesekken.

– Du kan vel ikkje vere ein vellukka statsråd når du stort sett har avlyst ting, seier politisk kommentator i Morgenbladet Aslak Bonde.

Bonde meiner Nygård kom inn i departementet med eit heilt bestemt oppdrag. I nesten femten år, heilt sidan Senterpartiets Liv Signe Navarsete, hadde samferdslebudsjetta blitt gira kraftig opp.

– Når Nygård kjem inn, så er hans oppdrag å ta dette ned. Regjeringa har sagt ganske tydeleg at løyvingane må ned. Og det har han gjort, seier Bonde.

I den siste Nasjonal transportplan laga statsråden lista over prosjekt som skulle setjast på vent – Hordfast blant dei. Den store bråkescena blei det ikkje, og Bonde meiner at Nygård har sloppe billeg unna.

Ei forklaring ligg i sjølve maktstrukturen. Vegvesenet, Bane Nor og Nye Veier er statar i staten, med eigne planar og eigne kommunikasjonsavdelingar. Når dobbeltsporet på toglinja til Hamar no kan bli utsett i årevis, hamnar ansvaret ein annan stad enn hos statsråden.

– Politikarane klarer å kople seg av ved å dytte skulda over på etatane, seier Bonde.

Det blir for austlands­tungt under Nygård.

Nei-ministeren

Eg trur eg vart øydelagd av å lese litteratur for tidleg, seier poeten

I vekene før dette intervjuet las Kjartan Hatløy opp att «Slik talte Zarathustra»av Friedrich Nietzsche, for å ha noko interessant å prate om.

«Her er det skodda som rår. Sløving på sofa. Om 30 minutt fyrer eg på ny i omnen. Er på side 250 av Zarathustra», skriv Hatløy ein dag.

Hos Nietzsche er Zarathustra einebuaren i fjella som etter mange år stig ned att til menneska for å fortelje kva han har sett. Hatløy les to sider om dagen, åleine på eit småbruk i Hyllestad i Ytre Sogn, der fjellet Lihesten reiser seg over attgrodde bøar som eit mørkt dyr av stein.

I heile kommunen vart det fødd fem ungar i fjor. Femten menneske døydde.

Ute på tunet på småbruket står Kjartan Hatløy med islendar på seg – den han bruker når han skal sjå flott ut. Den 72 år gamle poeten har gitt ut femten diktsamlingar og vunne fleire prisar.

Nesten før me har fått sagt hallo, får me vite at møtet mellom Martin Heidegger og japansk filosofi er noko av det næraste me har kome å forstå kva det vil seie å vere.

– Dei gamle egyptarane hadde ikkje eit ord for dyr. Dei skilde ikkje mellom artar på den måten som me gjer. Eg sit kvar dag i stova mi og ser på mange ulike fuglar, og det er ikkje noko veldig skilje mellom dei og meg.

Utanfor pressar trea seg mot huset, greinene står heilt inn mot rutene. Fuglane kjem nærmare enn dei gjer hos andre. Nokre gonger vaknar Hatløy om natta av at ein fugl stuper i glaset. Trea vil han likevel ikkje hogge.

– Det er særleg kråkene som kan vekke meg. Det er litt irriterande, men eg blir ikkje sint, seier han.

Eg vart kommunist for å kjempe for foreldra mine

Ein sjeldan sensitiv mann

For Tungt engasje­ment, mener ekspertene

I ein mørk kjellar i den gamle amerikanske ambassaden i Oslo sentrum stod eit lydhøyrt publikum med wraps i hendene då digitaliseringsminister Karianne Tung opna Tek Norge sin fyrste KI-konferanse.

Dressane i salen var stort sett teknologioptimistar, entusiastiske tilhengjarar av at offentleg sektor må satse tungt på kunstig intelligens.

«Eg er veldig glad for den jobben Karianne gjer», sa direktør for næringspolitikk og kommunikasjon i Tek Norge Jarle Roheim Håkonsen frå scena. Han er ikkje den einaste tek-toppen i Noreg som er på fornamn med statsråden.

Då Jonas Gahr Støre hausten 2023 oppretta eit eige digitaliserings- og forvaltningsdepartement, henta han Tung frå leiarjobben i Trondheim Tech Port. Trønderen fekk ansvaret for KI, digital infrastruktur og heile forvaltningspolitikken. Noreg skal bli «verdas mest digitaliserte land», slo ho fast: Innan 2023 skal hundre prosent av offentleg sektor ta i bruk kunstig intelligens.

At Tung er ivrig og handlekraftig, er både kritikarar og tilhengjarar samde om.

– Karianne har ei drivkraft og eit perspektiv om at her er det mykje vi må få til, og det er veldig bra, seier Torgeir Waterhouse, rådgjevar i konsulentselskapet Otte og tidlegare lobbyist for tekbransjen.

– Det eg meiner er det viktigaste ho gjer på det feltet, er å leggje press på at vi må gjere noko, seier han.

Men mange tykkjer at entusiasmen til Tung er det store problemet hennar. Ho går rett og slett for fort fram i møte med amerikanske teknologigigantar og krevjande samfunnsendringar.

Meir av alt, raskare

Ein gong var eg i Argentina då dei to store fotballklubbane River Plate og Boca Juniors skulle spele mot kvarandre. Eg ville gjerne reise for å sjå kampen, men eg fekk ikkje tak i billettar. Uansett vart det sagt at det ikkje var ein særleg trygg stad å vere, så kanskje det var like greitt. Eg fekk likevel oppleve stemninga i gatene i Buenos Aires etter at Boca Juniors hadde vunne, og det var ei spesiell oppleving.

 har England alltid vore det laget eg har heia på når Noreg ikkje har vore med i fotballmeisterskapar. Det er eit flott land, som eg har vitja mange gonger, og eg likar engelskmenn. Det har nok likevel handla mest om at England er eit tragisk lag, og at det appellerer til meg. Forventningane er alltid enorme, og den står aldri i stil med dei faktiske resultata som England leverer i VM og EM. Det er patetisk, men òg sjarmerande.

 mot Noreg har eg likevel bestemt meg for å aldri meir heie på England. Ikkje fordi det dei gjorde var så gale, men fordi tapet var så surt. No heiar eg på Argentina, og gleder meg over at dei slo England. Eg håpar at England går på mange sure tap i framtida, og eg håpar at Argentina lukkast med ambisjonane sine om å ta over Falklandsøyane.

 vakkert land med eit folk som er lidenskapleg opptekne av det meste, også fotball. Lionel Messi verkar som ein sympatisk type og fortener endå eit VM-gull. Heia Argentina!

Argentina

 når media lager gladsaker av at det er varmt ute om sommaren. Dei tenkjer at me då ikkje tek global oppvarming på alvor. Det kan nok vere fornuftig å nemne grunnane til at det blir varmare endå oftare, men eg trur ikkje det er berekraftig å alltid skulle omtale varme om sommaren i negative ordelag. Så lenge me alle lever, skal det jo bli stadig varmare, og ofte vil folk her i nord rett og slette tykkje at det er herleg at ein sommardag er varm. Det er ikkje så lett å gjere noko med.

det likevel for varmt, også i Oslo. Det er meir enn tretti grader, og nærast uuthaldeleg i sola midt på dagen. Kroppen blir sløv, og alt går saktare. Men diverre er det avgrensa kor sakte det er mogleg å jobbe når ein skal lage ei avis kvar einaste dag, så stort sett kan ikkje arbeidstempoet her i avisa verte tilpassa det varme vêret så mykje.

 an å bade, og no er det utruleg varmt varn i både Oslofjorden og i ferskvatna i marka. På Vestlandet er me vande til at smeltevatn frå fjellsnø og isbrear avgrensar kor varmt det kan bli i vatnet. Austlandske badetemperaturar er rett og slett ganske eksotisk. Ei ulempe meddet varme og deilige badevatnet er at det spreier seg kjøtetande bakteriar som kan gjere deg blind, ende i amputerte bein eller ta livet av deg. Generelt er det farlegare å bade på Austlandet enn på Vestlandet. Her finst det jo gjedde som kan bite deg.

Varmt

Landbruksministeren er umogleg å mislike

7. mai 2021 vakna statsforvaltar Knut Storberget i Innlandet til ein stor klump med drit på dørmatta.

Han var ikkje åleine. Væpna med kumøkk aksjonerte illsinte norske bønder over mot statens representantar over heile landet. Etter nok eit møkkatilbod i jordbruksforhandlingane hadde dei fått nok: No var det auge for auge, tann for tann.

Etter berre nokre dagar med forhandlingar den våren vart det brot i forhandlingane. Partane vart aldri samde, og det blei ingen jordbruksavtale. Det er høgst uvanleg, men i Erna Solbergs regjeringstid skjedde det tre gonger. I 2021 starta òg det såkalla bondeopprøret, som understreka det totale tillitsbrotet mellom myndigheitene i Oslo og bøndene ute i landet.

Fem år seinare er det stilt. Norske bønder har i snitt nesten dobla inntekta si frå 2021. Samtidig med at arbeidsfolk flest har opplevd dyrtid og lågare kjøpekraft, har bøndene fått eit skikkeleg løft

Kanskje ikkje så rart, då, at det berre er lovord å hauste frå dei som for få år sidan spreidde møkk kring statens representantar.

– Han har utvilsamt vore landbruksminister i ei tid med høge forventningar og stort behov for å utvikle jordbrukspolitikken. Han har vore med på å sikre at vi har kome i hamn med ein avtale som begge faglaga har skrive under på, seier leiar i Norsk Bonde- og Småbrukarlag Tor Jacob Solberg, som var blant dei som starta bondeopprøret.

Også sjefen i den desidert største bondeorganisasjonen, Norges Bondelag, er nøgd.

– Vi merkar oss at han er svært interessert i å forstå korleis ting fungerer. Alle politikarar har eit ønske om å bli oppfatta som interesserte, men han her vel å bruke litt ekstra tid. Der skal Nils Kristen ha ros. Han er interessert i faget, seier Bjørn Gimming.

Det største problemet i norsk jordbruk er mangel på ærlegdom.

Frå bølle til besteven

Frp er Norges klart største parti og stabiliserer seg på over 28 prosent oppslutning. Det viser Klassekampen og Nationens ferske meningsmåling.

«Sylvi-troikaen», med Frp, Høyre og KrF, har reint flertall med sine 87 mandater.

Frp-nestleder Terje Søviknes mener målingen vitner om et tydelig ønske fra befolkningen om en kursendring for landet.

– Spretter du sjampanjen nå, eller venter du til landslaget slår England i kvartfinalen?

– Vi får ta sjampanjen på lørdag. Men dette er en god måling for Frp og føyer seg inn i rekka av gode målinger, og det setter vi selvfølgelig stor pris på, svarer Søviknes.

Nestlederen understreker at Frps foretrekkende regjeringsalternativ inneholder kun Høyre og Frp, men sier at «KrF kan absolutt være en god samarbeidspartner».

– Men det er lenge igjen til vi skal begynne å snakke om regjering. Nå skal vi være tydelig på politikken vår og vise at vi vil prioritere ned en del oppgaver, som bistand og subsidier til havvind og batterifabrikker. Da får vi mer til primæroppgaver som helse, skole og eldreomsorg.

Venstre havner under sperregrensa på målingen og blir dermed overflødig for Frp.

Sylvi-troikaen får flertall

Då kunnskapsminister Kari Nessa Nordtun runda 40 år i juni, samla ho store mengder folk til ein utandørs hagefest på Madla utanfor Stavanger.

Dei som var tilstades, kunne fortelje om fine samtalar og drinkar i sola. Men éin ting mangla: For kor var alle venene frå Arbeidarpartiet?

Etter det Klassekampen kjenner til, var det berre eit fåtal av gjestene som var politikarar frå Ap. I eit parti der maktnettverk er hard valuta, lever Kari Nessa Nordtun godt med at ho ikkje har mange vener i partiet – sjølv om ho blir jamleg nemnt som ein kandidat til å bli partileiar den dagen Jonas Gahr Støre takkar for seg.

Her er vi framme ved det store paradokset ved Kari Nessa Nordtun: Ho er ein av dei mest slagkraftige statsrådane i Støre-regjeringa, og målingane syner at ho er ein av dei mest populære politikarane i Ap. Samtidig nektar ho plent å leve livet som ein politikar.

Raudt-profil Mimir Kristjánsson meiner det er noko gåtefullt over Nordtun.

– Det er underleg med Kari. Ho er eigentleg veldig insider i Ap, i AUF, og faren har vore ordførar – men samstundes framstår ho som mykje mindre innsausa i partiet, mindre bunden, som eit friskt pust, seier han.

– Ho opplevest ikkje som partiets AI-robot. Det er noko meir og noko annleis.

At ein Raudt-politikar snakkar slik om ein Ap-statsråd, er i seg sjølv uvanleg. Men Kristjánsson såg Nordtun på nært hald i fire år, då ho som ordførar styrte Stavanger med ein koalisjon av fem parti pluss Folkeaksjonen Nei til meir Bompengar.

– Om ho gjekk ut på do, rauk dei i tottane på kvarandre berre fordi ho ikkje var der. Men ho heldt det saman i fire år. Det er utruleg. Det viser ei evne til å samarbeide og byggje bru, seier han.

Alle likar Kari

av dei siste landa i Europa som innførte krav om å ha etternamn, og på andre halvdel av attenhundretalet var det vanleg å skifte namn. Til dømes om du flytta. I romanen «Bondestudentar» av Arne Garborg skiftar hovudkarakteren namn fleire gonger, fordi han er flau over namnet sitt. Fyrst heiter han Daniel Sørbrød, men på katedralskulen i Stavanger kallar bygutane han for surbrød, så han skiftar til Daniel Olsen. Så hamnar han i eit akademisk miljø av radikale og målmedvitne folk i Oslo, og dei lurer på om han ikkje har eit gardsnamn han kan bruke i staden for Olsen. «Braut heiter garden, og Braut bør De heite», slår den karismatiske Jens Rud fast, og slik vart det.

gard på Jæren som har fått namn av bakekanten som den sterke havvinden frå vest lagar i landskapet, og det er her både Daniel og Erling Braut Haaland har namnet sitt frå. Haaland har sjølvskifta namn, frå Håland til Haaland. Det gjorde han som 18-åring for å gjere seg klar til livet som internasjonal superstjerne. Faren har skifta både for- og etternamn, frå Alf-Inge Håland til Alfie Haaland.

Haaland har stor tru på at ein kan overvinne verda med sinnet sitt. Om han er sliten under trening, berre seier han til seg sjølv at han eigentleg ikkje er det. Det er eit verdssyn den pietistiske og haugiansk-inspirerte farsskikkelsen Ole Johannes i «Bondestudentar» hadde nikka anerkjennande til.

Braut

I startellevaren i kampen mot Brasil hadde to av elleve spelarar nynorsk som hovudmål (eller tre, dersom Fredrik Aursnes starta). I 1998 var talet fire, og den gongen var begge målscorarane nynorskfolk.

syner fram sigeren til region­sentera i det norske samfunnet. Spelarane i 1998 kom frå små grender som Flo, Grodås og Rekdal. No er det ingen spelarar som er oppvaksen på gard. Derimot kjem dei frå stader som Hammerfest, Volda, Lyngdal, Bodø, Bryne og Langhus. Erling Braut Haaland har uttrykt eit ønske om å bu på ein gard på Jæren når han er ferdig som fotballspelar. Kanskje han kan kjøpe garden til grandonkelen Gabriel Høyland. Han har 596 kampar og 170 mål for Bryne FK, og har heile livet drive som bonde ved sidan av fotballen. Garden ligg ute for sal no.

 det norske landslaget «blendakvitt», og innvandrarar er faktisk underrepresentert i troppen. Av dei 26 spelarane er det fire som har ein forelder som ikkje er fødd i Noreg, og ingen som har to. Det er 15 prosent, medan 28 prosent av folk i Noreg har ein slik forelder. 11 prosent av folk i Noreg har minst éin forelder med bakgrunn frå Afrika eller Asia, medan berre sju prosent av troppen har det. I den franske troppen er derimot folk med innvandrarbakgrunn sterkt overrepresenterte. 81 prosent av startellevaren til Frankrike mot Paraguay hadde innvandrarbakgrunn, medan berre 23 ­prosent av det franske folket har det.

Brasil

Tom Henning Bratlile

24. april i 2025 dumpa statsminister Jonas Gahr Støre og finansminister Jens Stoltenberg ned i salongmøblane i Det ovale kontoret i Washington. Bodskapen dei fekk var positiv. «Flott land, flott leiar», sa Donald Trump til dei. «Eg vil gå på ski, eg elskar Noreg», la han til.

Seansen var eit utanrikspolitisk høgdepunkt for Støre-regjeringa. Noreg var blant dei fyrste som fekk audiens, og møtet gjekk heilt etter planen.

Men likevel mangla det noko – eller rettare: nokon – i den forgylte sofaen i Det ovale kontoret den formiddagen: Kor var Espen Barth Eide?

Jau, medan Støre og Stoltenberg utveksla høflegheiter med Trump, sat utanriksministeren i den tyrkiske hovudstaden Ankara. Reisa vart varsla berre dagen i førevegen. Kjelder med innsikt i saka fortel at Eide ikkje ønska å vere på andre sida av kloden då det offisielle Noreg vitja Trump.

Espen Barth Eide er på mange måtar den fødde utanriksminister: Han er son av ein folkerettsjurist og har intim kjennskap til irrgangane i dei fjernaste konfliktar. Han snakkar fleire språk og sit på eit formidabelt diplomatisk og akademisk nettverk. Samstundes skårar han lågt på sjølve grunnøvinga i norsk utanrikspolitikk: å ha eit godt forhold til USA.

Klassekampen har prata med ei rekkje sentralt plasserte kjelder som seier at Espen Barth Eide skil seg klart ut ved at han har eit dårlegare forhold til den amerikanske utanriksministeren enn det som er vanleg.

Sidan både statsminister Støre og finansminister Stoltenberg har tette band til USA, har Eide fleire gonger fått rolla som regjeringas tredje utanriksminister. Det kompliserte forholdet mellom Eide og USA har djupe historiske røter.

I 2008 sende den amerikanske ambassaden i Oslo eit notat heimover. Temaet var Espen Barth Eide, som då var statssekretær.

Eide har eit mykje meir ­solid fagleg grunnlag enn dei fleste.

Tredje­keeperen til Noreg

Den som håpar på mindre uro, har ikkje skjønt kva pride er, meiner Fri-leiar 

Kvifor bør folk gå i pridetog i Oslo i helga?

– Fordi det er mange kampar som står att, og det er mykje som er verdt å gå i tog for. Rettane til skeive er under angrep frå fleire hald, og det er ikkje alle som kjenner seg fri til å vere den dei er. Særleg tenkjer eg at det gjeld transfolk i 2026, og at det er viktig å gå i pridetog for dei.

Kva tenkjer du om dei som seier at dei gjerne skulle ha gått i pridetog, men at dei ikkje kjenner seg heime der fordi dei er usamde med Fri i nokre politiske saker? Til dømes undervisning om kjønn i skulen, eller hormonbehandling for unge transpersonar?

–Eg tenkjer at det skal vere rom for folk med ulike meiningar om det i toget. Så lenge du stiller deg bak hovudbodskapen i pride, som er at alle skal få elske den dei vil og vere den dei er. Det vil alltid vere ulike syn på ulike einskildsaker, men pridetoget skal likevel vere ei stor og brei feiring av kjærleik og mangfald.

– Pride i Oslo er jo eigd av Fri, og difor meiner nokre at det er vanskeleg å skilje dei to. Kor tett tenkjer du at pride og Fri er knytt saman?

– Eg tenkjer at det er vanskeleg å skilje dei to. Det blir som å ta LO ut av arbeidarrørsla eller ut av 1. mai. Det ville ha vore historielaust og rart. Fri er etterkommaren etter Det norske forbund av 1948 og tidlegare LLH. Pride er ei feiring av dei sigrane som har skjedd, og dei kampane som er vunne. Det er også ei vidareføring av kampen. Det er ikkje mogleg å fjerne det frå den rørsla som har stått saman om dei kampane. Samstundes er det ikkje slik at du må vere samd med Fri om alt for å gå i pridetoget.

I sosiale medium ser eg at dykk vert skulda for å leggje ein radikal kjønnsideologi til grunn for verdssynet dykkar. Kva er eigentleg Fri sitt syn på kjønn?

–Det er eit faktum at det finst folk som er transpersonar, og som til dømes ikkje identifiserer seg med det kjønnet dei vart tildelt ved fødsel. Me veit til dømes at ulike kulturar har ulike forhold til kjønnsuttrykk og kjønnsidentitet, og at det openbert finst fleire kjønnsidentitetar utover berre mann og kvinne. Slik er det berre.

Finst det i tillegg ei biologisk todeling som ligg i botn, og som deler menneska opp i to kjønn?

Det går alltid eit pridetog

Stavern har lenge vore eit tyngdepunkt for det norske militæret. Faktisk hadde den norske marinen hovudsetet sitt her frå 1814.

Når me seglar inn til byen ser me også Staverns fort på Citadelløya, som grev Ulrik Fredrik Gyldenløve bygde mellom 1675 og 1679. Fortet er eit kruttårn i stein som stikk opp frå svaberga, kanonbatteri og fleire blokkhus i tre.

På motsett side av fjorden ser me dei store gule båthusa som ein gong husa krigsseglskipa til det norske forsvaret.

Ein ivrig fiskar med tatoveringar hjelper oss med den krevjande jobben det er å fortøye 

og me vandrar ut til Nerdrum museum, eit par kilometer utanfor sentrum.

Nerdrum musem er forseggjort og vakkert, i eit nedlagd fabrikklokale der det dein gong vart laga fyrstikker. Trappa opp til galleriet er skore av steinskjerar i Hustadvika på Nordmøre.

– Eit offentleg eigd museum ville ikkje ha teke seg råd til ei så flott trapp. Treskjerarane i Hustadvika er ekte handverkarar, seier dagleg leiar Martin Romberg.

Både han og dei andre tilsette er kledde i skjortel og jordfarga klede som står i stil med den store meisteren.

Dei serverer øl som er bryggja i nabolokalet, og Öde Nerdrum lyt fortelje at faren Odd diverre har meldt avbod frå den planlagde samtalen som Klassekampen skal arrengere. Han har vorte dårleg i varmen.

Sjølv om Öde må romme både sin far og seg sjølv i samtalen, gruar han seg ikkje. Han meiner nemleg at ein slik samtale snart vil vere gløymt.

På vitjing hjå Nerdrum

Svanhild går tett på land langs ­telemarkskysten, og det er lett å leggje merke til at fjell, berg og knausar her ser litt annleis ut.

Me er på enden av det særeigne Oslofeltet, som har sin motsette ende 220 kilometer nord i Brumunddal. Svaberga ser freistande ut å sole seg på, og me slepp ut det 300 kilo tunge ankeret vårt for å bade frå båten.

Industristader som Odda, Sauda og Høyanger får mykje merksemd i forteljinga om norsk industri. Kanskje fordi det kjem så mange forfattarar og kunstnarar frå nokre av dei stadene.

 kjerneområde til norsk industri i dag er likevel Telemark, der kalksteinen frå Oslofeltet møter det eldgamle ­grunnfjellet. Du treng kalkstein for å lage sement, og det gjer dei her. To tredelar av all sement som blir brukt i Noreg, kjem frå Telemark.

Nokre trur at det ikkje lenger finst industriarbeidarar att i Noreg, at alle har mastergrad og jobbar på kontor. Realiteten er at det framleis finst fleire hundre tusen industriarbeidarar i Noreg. Tusenvis av dei er på Herøya, i Brevik og i Rafnes i Telemark.

 til kai i Langesund, kjem det mange skodelystne for å sjå på skipet. Det syner seg at det finst eit uvanleg stort miljø for eldre båtar og skip her.

Om bord kjem også klubbleiar ved Yara Porsgrunn og leiar av Herøya Arbeiderforening.

Han meiner at industrien i området står framfor eit vegskilje, for dei stigande kraftprisane gjer at Telemark vert stadig mindre interessant å investere i for industribedrifter, trur han.

Han vil ha ei slags noregspris-ordning for bedrifter.

Aleksander Åsnes

Artikler

Ei fersk EU-måling syner at dei under 30 år er den einaste gruppa der flest vil ha norsk EU-medlemskap.

Ny dansk maktutgreiing: – Vi har flytta makt til noko vi ikkje kan kontrollere

To MDG-profiler melder seg på i toppstriden i Oslo

Kongen

Sveisarsonen Steinar Suvatne vil berre at folk skal forstå at han er flink.

Digitaliseringsminister Karianne Tung (Ap) seier at regjeringa skal innføre aldersgrense på sosiale medium, men kan ikkje svare på kor tid ho vil tre i kraft.

Sommar

LO-topp åtvarar mot skattekutt

Arendal

Jon-Ivar Nygård er samferdsleministeren som lyt avlyse store prosjekt. Kunne han ha fått til meir?

Eg trur eg vart øydelagd av å lese litteratur for tidleg, seier poeten

Meir av alt, raskare

Argentina

Varmt

Landbruksministeren er umogleg å mislike

Sylvi-troikaen får flertall

Kari Nessa Nordtun er noko så sjeldan som ein godt likt Ap-politikar. Det einaste problemet er at ho ikkje vil bli partileiar.

Braut

Brasil

Tredjekeeperen til Noreg

Den som håpar på mindre uro, har ikkje skjønt kva pride er, meiner Fri-leiar

Öde Nerdrum trur historia kunne ha sett annleis ut om folket hadde teke i mot Odd Nerdrum.

I ytre Telemark handlar det meste om industri.

I dei tusen hytters land

Eit fyrtårn er godt å ha når du skal finne leia.

Regjeringa vil forby handel med israelske busetnader. Jonas Gahr Støre stadfestar at korkje Israel eller USA er varsla.

Utanriksminister Espen Barth Eide (Ap) meiner at norsk fredsdiplomati har gode år i vente, trass Epstein-avsløringane.

Ei fersk EU-måling syner at dei under 30 år er den einaste gruppa der flest vil ha norsk EU-medlemskap.

Ny dansk maktut­greiing: – Vi har flytta makt til noko vi ikkje kan kontrol­lere

To MDG-profiler melder seg på i topp­stri­den i Oslo

Kongen

Svei­sar­sonen Steinar Suvatne vil berre at folk skal forstå at han er flink.

Digi­ta­li­se­rings­mi­nister Karianne Tung (Ap) seier at regjeringa skal innføre alders­grense på sosiale medium, men kan ikkje svare på kor tid ho vil tre i kraft.

Sommar

LO-topp åtvarar mot skattekutt

Arendal

Jon-Ivar Nygård er samferdsle­mi­nis­teren som lyt avlyse store prosjekt. Kunne han ha fått til meir?

Eg trur eg vart øydelagd av å lese litteratur for tidleg, seier poeten

Meir av alt, raskare

Argentina

Varmt

Landbruks­mi­nis­teren er umogleg å mislike

Sylvi-troikaen får flertall

Kari Nessa Nordtun er noko så sjeldan som ein godt likt Ap-­­politikar. Det einaste problemet er at ho ikkje vil bli partileiar.

Braut

Brasil

Tredje­keeperen til Noreg

Den som håpar på mindre uro, har ikkje skjønt kva pride er, meiner Fri-leiar

Öde Nerdrum trur historia kunne ha sett annleis ut om folket hadde teke i mot Odd Nerdrum.

I ytre Telemark handlar det meste om industri.

I dei tusen hytters land

Eit fyrtårn er godt å ha når du skal finne leia.

Regjeringa vil forby handel med israelske busetnader. Jonas Gahr Støre stadfestar at korkje Israel eller USA er varsla.

Utanriks­mi­nister Espen Barth Eide (Ap) meiner at norsk freds­di­plo­mati har gode år i vente, trass Epstein-av­slø­rin­gane.

Ny dansk maktutgreiing: – Vi har flytta makt til noko vi ikkje kan kontrollere

To MDG-profiler melder seg på i toppstriden i Oslo

Sveisarsonen Steinar Suvatne vil berre at folk skal forstå at han er flink.

Digitaliseringsminister Karianne Tung (Ap) seier at regjeringa skal innføre aldersgrense på sosiale medium, men kan ikkje svare på kor tid ho vil tre i kraft.

Jon-Ivar Nygård er samferdsleministeren som lyt avlyse store prosjekt. Kunne han ha fått til meir?

Landbruksministeren er umogleg å mislike

Kari Nessa Nordtun er noko så sjeldan som ein godt likt Ap-politikar. Det einaste problemet er at ho ikkje vil bli partileiar.

Tredjekeeperen til Noreg

Utanriksminister Espen Barth Eide (Ap) meiner at norsk fredsdiplomati har gode år i vente, trass Epstein-avsløringane.