Aleksander Åsnes

#fff

#000

Då han var 45 år gamal flytta Edvard Munch til Skrubben, rett utanfor Kragerø. Han hadde drukke samanhengande i fleire år, og til slutt vart han lagt inn på ein psykiatrisk klinikk i København med delirium og høyrselshallusinasjonar. Etter eit drygt halvår som pasient kom han seg på beina att, og tida på Skrubben skulle bli ein av dei mest intense og produktive periodane i karrieren hans. Han laga til eit utandørsatelier, og jamvel det mektige biletet «Solen» strekte han ut ved holmane og lét det stå der i all slags vêr. «Jeg så solen sto opp over klipperne – Jeg malte solen», sa Munch.

Sola låg også over fjorden då Klassekampens sommarbåt passerte Skrubben på veg inn mot Kragerø, etter å ha lagt Theodor Kittelsens Jomfruland bak oss. Klassekampens redaktør ville gjerne sjå den segnomspunne tårntjørna som Kittelsen har måla, for å sjå om ho der ville treffe på Nykken. I staden trefte ho på eit rådyr som vassa i tjørna, og dei to vart gode vener.

Innover mot byen er det ikkje mange hus å sjå. Til gjengjeld hyttar, store og flotte, på kvart nes og kvar holme. Med terrassar i stål og glas. Utan bilveg, men med kvar sine store moloar.

Det bur litt meir enn fem tusen menneske i Kragerø, men når hyttefolket kjem om sommaren, stig det til meir enn 60.000 i området. Nokre av dei dyraste hyttene i landet ligg her, medan Kragerø sjølv er lutfattig: Kommunen er på Robek-lista, og meir enn kvar femte innbyggjar går på uføretrygd eller arbeidsavklaringspengar.

Kanskje er det ikkje desse som handlar klede på den eksklusive Holzweiler-butikken eller på 

I dei tronge og vakre trehusgatene ser me fleire som er kledde i vestkantmarkørar som boblevest. Kanskje er det ikkje dei som har sørgt for at Kragerø er den einaste staden i landet som har ein ordførar frå Raudt. Her er partiet like stort som Arbeidarpartiet.

Ordførar Charlotte Therkelsen fortel at når ein kommune er så fattig at du er plassert på Robek-lista og staten har teke over kontrollen, då er lokaldemokratiet i praksis sterkt avgrensa.

– Alt som me vedtek som lokalpolitikarar kan bli gjort om av statsforvaltaren, om det har konsekvensar for budsjettet, sa Therkelsen då ho diskuterte kommuneøkonomi saman med redaktør Mari Skurdal på dekket av 

På slutten av attenhundretalet budde det mange fleire folk i Kragerø enn i dag. Tolv prosent av alle seglskip i verda var norske, og norsk tømmer var ei handelsvare verdifull som få. Skogar av eik, furu og gran vart til skip, hus og plankar i Nederland, England og Danmark. I Kragerø byrja dei med utskipinga på femtenhundretalet, og heldt på til skogane i Telemark nesten var vekke.

Nedgangen gjekk gradvis. I 2003 stengde det siste skipsverftet etter nesten fire hundre år med skipsbygging i byen. I 1989 var det slutt på Kragerøbanen, og i dag står Kragerø jernbanestasjon ramma inn av asfalt.

Det er eit veldig press på å byggje ut i skjergarden her.

I dei tusen hytters land

Øya Jomfruland kan ha fått namnet sitt fordi seglarar bad til Jomfru Maria då dei segla på Skagerrak, det opne og vêrharde sjøstykket som ligg mellom øya og Danmark. Den vakre og fruktbare øya må ha fortona seg som eit paradis for seglarane. Det gjorde ho også for Klassekampens sommarbåt 

då me kom dit på søndag. For fyrste gong på turen heiste me segla, og skrudde av motoren på reisa mellom Risør og Jomfruland.

Midt på øya står det to fyrtårn. Det fyrste vart bygd av tegl i 1838, og det andre av støypejarn i 1938. Framleis står dei der begge to, midt i det som no er Jomfurland nasjonalpark. Fyrtårnentusiasten og sakprosaforfattaren Jo van der Eynden hadde teke turen for å halde eit føredrag om nettopp fyrtårn søndag kveld, og dekket på 

 ti fyrtårn i Noreg, men i tida fram til 1905 vart det bygd meir enn to hundre til. På toppen av seglskutetida rundt 1880 kunne det på eit år passere titusenvis av skip på kysten mellom Danmark og Noreg, og fyrtårna vart livsnødvendige for at dei ikkje skulle gå på grunn og søkke.

På kvart fyr budde det folk året rundt, på dei største fleire familiar.

– Mange av fyrtårna var familiefyr. Både kone og ungar hadde arbeidsoppgåver. Det var arbeidet i fyret, men gjerne også med geiter og på eit lite fyrtårnsmåbruk, seier van der Eynden.

Men på nokre av fyra måtte fyrmeisteren bu der åleine. Det kunne gå mange veker, til og med månadar, før han såg nokon andre. Når slike stillingar vart lyste ut, stod det gjerne i jobbannonsen at søkjarane måtte ha sterke nervar. Likevel var det ikkje alle som meistra det.

 utvikla seg raskt, og gjekk stadig i retning av meir automatisering. I 1912 fekk Nils Gustaf Dalén nobelprisen i fysikk for ein solventil som automatisk stengde av gassen i fyra på dagtid. Den utnytta at ei svart stong tek til seg sol og utvidar seg meir enn nokre blanke stenger rundt. Og denne vesle rørsla opnar og lukkar ventilen. Slik kunne fyret stå ubemanna og spare gass om dagen heilt av seg sjølv.

Seinare vart både lys- og tåkeanlegg automatisert, og i 2006 vart Bøkfjord fyr i Finnmark avfolka som det siste.

– Eg har fleire gongar bede om dokumentasjon som syner at samfunnet faktisk har tent på denne avfolkinga av fyra, men eg har ikkje fått det, sa van der Eynden.

Både kone og ungar hadde arbeidsoppgåver på fyret

Til Jomfruland for fulle segl

Brage Arctander Dingsøyr

Tom Henning Bratlie

I går varsla regjeringa at dei vil forby all handel med israelske busetnadar i Palestina. Desse busetnadane er ulovlege etter folkeretten, men det bur likevel meir enn 600.000 israelarar der.

For SV-leiar Kirsti Bergstø er denne avgjerda noko å feire.

– Dette er eit historisk gjennomslag for palestinasolidaritet og folkeretten. No slår vi hòl på den straffridomen som Israel har hatt frå angrepa sine på palestinarane, seier ho.

Bergstø meiner lova er naudsynt for at det ikkje skal løne seg for Israel å halde fram okkupasjonen.

– Dette er eit viktig grep for å strupe økonomien i dei ulovlege busetnadene. Desse busetnadene tek meir og meir palestinsk land, bit for bit, og det er ein viktig del av israelsk politikk. Dette er ein tydeleg beskjed om at dei må stoppe, seier ho, og legg til at ho vonar resten av Europa lèt seg inspirere.

Lovforslaget stammar frå budsjettforhandlingane mellom dei fire raudgrøne partia i fjor, men det er fyrst no at det faktisk ligg føre. Også Raudt-leiar Marie Sneve Martinussen meiner at det sender eit viktig signal til Israel.

– Det er fyrste gongen Stortinget skal vedta ein målretta sanksjon mot Israel. Dette har vi kjempa for lenge, seier ho.

– Det er jo ikkje så mange varer vi importerer frå desse busetnadene?

Innfører historisk forbod

USA og Iran er samde om 14 punkt for fred, etter å ha vore i krig sidan februar.

Den norske utanriksministeren Espen Barth Eide (Ap) meiner USA kunne ha fått meir att ved å drive med diplomati i staden.

– Dette har vist grensene for militærmakt. Vi lever i ei tid der det er grenser for kor mykje ein klarer å få til berre med luftangrep. Det ser ut til å vere ein fordel for forsvararen. Det ser vi i Iran, og vi ser det same i Ukraina, seier han.

Eide meiner at det gjer diplomati og forhandlingar viktigare enn før.

– Eg tenkjer at dette opnar rommet for diplomati igjen. Dersom ein trudde at dei store no berre kunne ta seg til rette, viser dette at også rå makt har grenser. Kanskje får både normer, institusjonar og diplomati større rom igjen.

– Mange antydar at diplomati og folkerett får mindre å seie. Du tenkjer eigentleg motsett?

– Ja. Dette er ei særleg farleg tid. Stormakter viser fleire stader mindre respekt for grunnleggjande normer enn det vi er vane med. Det utfordrar FN, FN-pakta og viktige internasjonale institusjonar.

Tidlegare ambassadør Mona Juul, tidlegare statsminister og utanriksminister Thorbjørn Jagland (Ap) og tidlegare diplomat Terje Rød-Larsen er alle sikta av Økokrim etter avsløringane i Epstein-dokumenta.

Kanskje får normer og diplomati no større rom.

Har framleis trua på fredsnasjonen

Rødt trakk seg i protest mot kutt i formuesskatten. Det gjør ikke SV.

Etter måneder med arbeid i skattekommisjonen til Jens Stoltenberg (Ap) ligger det an til enighet om kutt i formuesskatten, forteller Astrid Hauge Rambøl.

Hun er Rødts representant i kommisjonen. Rett før det siste møtet deres onsdag, valgte imidlertid Rambøl å trekke seg fra arbeidet.

– Dersom lekkasjene ­stemmer, og kommisjonen går inn for massive skattekutt, så er ikke det noe vi kan akseptere, sier finanspolitisk ­talsperson for SV Marthe Hammer.

Likevel har SV ingen planer om å trekke seg sammen med Rødt.

– SVs representant er innstilt på å fullføre jobben, sier hun.

Camilla Bakken Øvald er SVs representant i kommisjonen. Hun bekrefter at hun ikke noen planer om å trekke seg, men vil ikke ­kommentere noe før arbeidet er ferdig.

– Dette er en kommisjon som er satt ned som et ­fagarbeid, og det er først til ­høsten og våren at den ­politiske behandlingen skjer. Da vil vi som parti gå inn i det.

Kommisjonen legger fram rapporten 24. juni neste uke, og først da vil forhandlingene om et forlik i Stortinget starte.

Det eneste grepet som flertallet er interessert i å se på, er å redusere formuesskatten.

SV trekker seg ikke fra skattekommisjonen

Pernille Ekornrud Grøndal

Anne Kari Hinna

Maga-rikingar dreg på cruise til Noreg 

11. juni legg luksusskipet Silver Dawn frå kai i København med eit utselt cruise til Noreg. På ti dagar skal passasjerane innom Bergen, Ålesund, Trondheim, Åndalsnes, Olden, Vik og Skagen, før turen endar i København 21. juni. Hillsdale marknadsfører reisa som eit «All-Inclusive Ultra-Luxury Cruise» med butlarteneste, restaurantar, utflukter og seminar til sjøs.

Bak cruiset står Hillsdale College, eit lite kristenkonservativt college i Michigan med tette band til den amerikanske høgresida og Trump-rørsla. Rektor Larry P. Arnn støtta Donald Trump i 2016, var seinare knytt til Trumps 1776-kommisjon, og Hillsdale har vore ein del av det konservative nettverket kring Project 2025, ifølge det danske researchkollektivet Redox.

Anita Apeltun Sæle er politisk redaktør i Norge Idag, landets største kristne vekeavis. Ho meiner besøket er av interesse for lesarane av Norge Idag, men vedgår at Klassekampen kom den kristne avisa i forkjøpet.

– Dette visste eg ikkje. Det må me dekka, seier Sæle, som har tette band til konservative og kristne miljø i USA og særleg Florida, der ho har sitt «second home».

– Maga-rørsla er enorm og Amerika endå større. Det er ikkje ei stemme. Maga er ei folkeleg rørsle som har mykje i seg. Eg er konservativ og glad for Maga-rørsla, men eg er ikkje einig i alt, seier Sæle, som har tolv år bak seg på Stortinget for KrF frå 1993–2005.

Ho viser til at det har komme element av antisemittisme inn i Maga-rørsla, som ho er sterkt ueinig i.

– At folk er på cruise til Norge, er ein trend overalt. Det må me forventa, seier ho.

Hillsdale College er sentral i forsøket på å bygge et intellektuelt stillas rundt trumpismen.

Trump-cruise kjem til Noreg

Fleire forlet FOR i protest: – Vi har mista tillit til leiinga

To nestleiarar og to sentralstyremedlemmer har trekt seg frå verva sine i partiet Fred og Rettferdighet (FOR), etter det som vert omtalt som ein «disputt».

Klassekampen har prata med ei rekkje kjelder i partiet, men ikkje fått klarleik i kva disputten eigentleg dreier seg om.

– Det går ut på at vi har mista tillit til leiinga. Vi stolar framleis på partiprogrammet, og vi jobbar framleis med partiet, men det er rett og slett leiinga vi meiner har svikta, seier tidlegare nestleiar i partiet Peter Eisenstein.

– Det er ei intern sak som eg ikkje vil gå inn i detalj på. Vi meiner at ting burde vore gjort annleis, og at det er så alvorleg at det ikkje var mogleg å halde fram i styret.

– Nei, om andre ting, seier Eisenstein.

FOR vekte mykje merksemd i fjor, då dei tapetserte t-banevognene i Oslo med reklameplakatar i 17. mai-helga. Bodskapen på plakatane var at dei heller ville bruke offentlege pengar på velferd enn på krigen i Ukraina.

Det er så alvorleg at det ikkje var mogleg å halde fram i styret.

Fire har forlatt leiinga i partiet Fred og rettferdighet (FOR)

Brage Dingsøyr

Alle partia på Stortinget har samla seg om ein oppdatert langtidsplan for Forsvaret. Planen inneber at forsvarssatsinga blir styrkt med til saman 120 milliardar kroner samanlikna med den opphavlege tidsplanen.

Blant grepa er raskare oppbygging av Finnmarksbrigaden, meir pengar til ammunisjon og forsyningsberedskap, raskare innfasing av nye ubåtar og fregattar, og satsing på langtrekkande luftvern, dronar og kritisk forsvarsinfrastruktur.

Regjeringa hadde frå før foreslått å styrkje langtidsplanen med 115 milliardar kroner. I forliket på Stortinget blir det lagt inn fem milliardar kroner ekstra fram til 2036, slik at den samla auken blir 120 milliardar kroner.

«Vi lever i ei meir utrygg tid og verd. Då må vi tilpasse forsvaret vårt til å handtere utfordringane i framtida. Det gir tryggleik for folk, og det er det viktigaste oppdraget vårt. For Arbeidarpartiet er det svært viktig at heile Stortinget står samla bak ei historisk opptrapping av forsvaret dei neste åra», skriv parlamentarisk leiar i Arbeidarpartiet, Tonje Brenna i ein e-post til Klassekampen.

I forliket blir også arbeidet med langtrekkande luftvern framskunda. Stortinget skal få ei sak om retningsval for anskaffinga våren 2027, medan investeringsvedtaket etter planen skal kome våren 2028.

Forsvarspolitisk talsperson i Raudt Bjørnar Moxnes seier at det nye forsvarsforliket gjer at me klarar oss betre utan hjelp frå amerikanarane.

– Me må bli mindre avhengige av USA, og det er det som skjer no, seier Moxnes.

Stortinget samd om forsvarsplan

På 70-talet var det ein amerikansk mann som fekk ein hjerneskade som gjorde at han ikkje kunne kjenne på kjensler. Han hadde ein skade i den delen av frontallappen som knyter kjensler, verdiar og vurderingar saman, og det øydela livet hans.

 til å tenkje var framleis som før, og han var ikkje dårlegare til å løyse kognitive oppgåver. Likevel vart det krevjande for han å ta val, og dei vala han tok, var ofte dårlege. Det blir fortalt at han kunne nytte fleire timar på å finne ut kva restaurant han skulle ete på, for det var så mange ulike omsyn å vege opp mot kvarandre: pris, avstand til restaurant, menyutval og så vidare. Me andre trur kanskje at me også tek val på denne måten, men i realiteten er det kjenslene me brukar til å vurdere kva restaurant me skal gå på. Den anonymiserte pasienten vert kalla EVR/Elliot, og hjerneskaden hans lærte oss mykje om korleis hjernen vår eigentleg fungerer.

konservative påverkaren Elias Omberg har fått mykje merksemd i det siste. Han har studert psykologi, men ser likevel ikkje ut til å ha forstått heilt korleis me menneske fungerer. Han meiner at kjensler tek for mykje plass i den offentlege samtalen og vil heller ha rasjonelle argument. Sjølvsagt er det mogleg å la seg for mykje styre av kjenslene sine, men eit slikt skilje mellom kjensler og rasjonalitet gir ikkje så mykje meining. Konservatismen til Omberg byggjer nok også på verdiar og moralsk intuisjon, eller det me kan kalle kjensler.

Kjensler

Gustav Gillund

(tekst og foto

Kulturminister Lubna Jaffery (Ap) vitja Kina førre veke. Med det vart ho den tredje norske statsråden som har reist til Kina så langt i år og den femte så langt i denne stortingsperioden.

Jaffery var der for å knyte tettare band med den kinesiske kulturministeren.

Ho er den femte i rekkja av statsrådar som har vitja Kina i år og i fjor. Dei andre er statsminister Jonas Gahr Støre, utanriksminister Espen Barth Eide, utviklingsminister Åsmund Aukrust, fiskeriminister Marianne Sivertsen Næss.

– Me er her for å signere det som vert kalla eit omforeint memorandum med Kina. Det betyr at me inngår eit samarbeid på kulturfeltet. Den kinesiske kulturministeren er veldig oppteken av Henrik Ibsen og Jon Fosse, seier Jaffery.

Norske kulturaktørar har dei siste åra hatt stor aktivitet i Kina, frå arkitektur og design til litteratur, scenekunst, musikk og film. Snøhetta står bak fleire store kulturbygg, medan norske forfattarar som Jon Fosse, Karl Ove Knausgård, Maria Parr og Jo Nesbø er omsette og publiserte.

Norsk film har òg fått gjennomslag, mellom anna med «Elskling» under Beijing International Film Festival i 2025. Samstundes har artistar som Aurora, Kygo, Alan Walker, Sigrid og KEiiNO spelt i Kina, og samisk kultur har fått merksemd gjennom både musikk, film og barnebøker.

– Det finst ei lang liste over nordmenn på kulturfeltet som gjer det bra i Kina. Det er ein stor marknad. Maria Arredondo er den største norske artisten her, og eg skal snart vere med på eit arrangement med forfattaren Simon Stranger, seier statsråden.

Så skal ikkje eg fortelje kinesarane korleis dei skal gjere ting.

Regjeringa valfartar til Beijing

SV-leiar Kirsti Bergstø seier at partiet tek med seg kravet om ein skilnadskommisjon inn i forhandlingane om revidert nasjonalbudsjett.

– Vi veit at det er større skilnader i Noreg enn på hundre år. Skilnadene har auka trass i at det har vore ei regjering i fleire år som har framheva verdien av små skilnader. Difor ønskjer vi å gjere eit skikkeleg arbeid for å kartleggje kva som er statusen, sier ho.

Bergstø meiner ein slik kommisjon bør sjå breitt på korleis ulikskap verkar inn på ulike delar av samfunnet.

– Både på formue, bustad, arbeidsliv og demokratisk påverknad, helseutfordringar og fattigdom.

Ho seier målet ikkje berre er å lage ein ny rapport, men å få fram konkrete tiltak.

– Og så vil vi at ein slik kommisjon skal sjå på kva som kan vere dei viktigaste grepa for å gjere noko med problemet. Det er viktig for å få kunnskapen opp, og for å faktisk gjere noko med aukande ulikskap.

SV-leiaren viser til at små skilnader lenge har vore ein del av sjølvforståinga i norsk politikk.

SV krev statleg utval om likskap

– Vi kommer ikke under Frankrikes atomparaply, sier Jonas Gahr Støre

Forrige uke sluttet statsminister Jonas Gahr Støre (Ap) seg til franskmennenes atomvåpeninitiativ, kalt «framskutt avskrekking».

Det har skapt reaksjoner innad i Støres eget parti. Tidligere partisekretær Raymond Johansen er blant dem som frykter at det fransk-norske samarbeidet kan føre til økt rustningskamp i Europa.

Statsministeren vil nå berolige kritikerne. Han har derfor invitert Klassekampen inn for å svare på kritikken mot at Norge trer inn i det franske atomvåpeninitiativet. Støre avviser bestemt at Norge har blitt en del av en ny atomvåpenallianse.

– Vi kommer ikke under Frankrikes atomparaply. Det er ikke en avtale. Det er ikke en forpliktelse. Det er en åpning for å snakke med Frankrike på et område hvor Frankrike før ikke snakket med noen, sier Støre.

Det mener han gir Norge mer innsikt i hvordan Frankrike vurderer trusselbildet og deres atomvåpenkapasiteter.

Frankrikes atomvåpen er ikke en del av Natos kommandostruktur. Men med «fremskutt avskrekking» har Frankrike åpnet for at Europas sikkerhet inngår i deres vitale interesser, som de beskytter med sine atomvåpen. Tradisjonelt har Frankrike ment at ingen land vil bruke atomvåpen og true sin egen eksistens for å beskytte et annet land.

– Hvorfor skal vi stole på at Frankrike skulle beskytte oss da?

– Jeg har aldri sagt at jeg stoler på at Frankrike skal beskytte oss med sine atomvåpen. Franske atomvåpen bestemmes ene og aleine av den franske presidenten. Vi er en del av Natos kollektive beskyttelse, der amerikanske kjernevåpen inngår, og det er fortsatt situasjonen, sier Støre.

Utenriksminister Espen Barth Eide sa i Klassekampen lørdag at «vi må ha en åpen og ærlig diskusjon om atomvåpnenes plass i forsvaret av Norge».

Jeg har aldri sagt at jeg ­stoler på at Frankrike skal beskytte oss med sine atomvåpen.

– Vi kommer ikke under Frankrikes atomparaply

Det hastar å få Noreg inn i EU, og det bør skje utan ei folkeavstemming, ifølgje professor Janne Haaland Matlary

– Kvifor hastar det for Noreg å bli medlem av EU, slik du skriv i ein kronikk i Dagens Næringsliv?

– Handelspolitikk har vorte tryggingspolitikk, både frå USA si side, politiseringa til Trump, tollpolitikken og denne villmannsferda, der du risikerer å få noko heilt ut av det blå. Så er det Kina, som stadig blir mektigare. Kina er vinnaren i dette stormaktsspelet no, på grunn av Trumps inkompetanse og rare politikk. Hovudpoenget mitt er det som heiter

: Små land må vere verna av den einaste samla aktøren som finst i Europa på desse områda. Ikkje den militære avskrekkinga, men alt anna. Og det er EU.

– Du brukar dømet med at vi stod åleine då vi vart sanksjonerte av Kina etter at Liu Xiaobo fekk fredsprisen. Men Litauen, som er EU-medlem, vart jo endå hardare sanksjonert etter at dei opna konsulat for Taiwan. Viser ikkje det at det ikkje hjelper å vere i EU i møte med Kina?

– Jau, men det å opne konsulat for Taiwan er ein større provokasjon. Taiwan betaler pengar for å få diplomatisk anerkjenning, og difor er det også nokre Småland i Latin-Amerika som anerkjenner Taiwan. Men at Litauen gjer det, er å gå langt utanfor normal vestleg politikk. Det må seiast at EU ikkje har våga å kritisere Kina på menneskerettar i særleg stor grad, nettopp på grunn av handelsstraffa ein kan få, politisk boikott og alt dette. Det er i alle fall ikkje bra for eit lite land å plutseleg hamne i ein slik situasjon igjen.

– Men korleis konkret kan vi bli skadelidande av å stå åleine dersom også Litauen vert straffa?

– Det er jo at du blir isolert. Du får kanskje støttefråsegner. Men er vi del av ein EU-handelspolitikk overfor Kina, så er det EU som må vere aktøren vis-à-vis Kina, ikkje Noreg. Stormaktene, USA inkludert, vil ikkje forhalde seg til EU. Dei vil forhalde seg til enkeltland fordi då er dei alltid den største aktøren. Det har russarane alltid vilja gjere. Det vil Kina også. Så samanfatta trur eg det er uhyre viktig at Europa kan ha tyngd i verda. Då må vi vere samla. Vi må vere éin aktør. Sjølv om vi kan krangle på innsida lenge før vi blir samde om kva vi skal gjere, må vi utetter vere éin aktør så langt som mogleg.

– Du seier jo at du er redd for ei folkerøysting fordi det kan skape polarisering, demagogi og populisme. Du skisserer i staden ein slags snikinnmelding, der Stortinget berre gjer det.

– Nei, eg skisserer at det faktisk er Stortinget som har ansvaret for å melde Noreg inn i EU.

– Ja, det var det eg kalla snikinnmelding. Vil ikkje det kunne skape endå meir populisme i framtida dersom folk oppfattar at Stortinget har gjort det utan ei folkerøysting?

Vil ikkje høyre med folkedypet

Statsminister Jonas Gahr Støre (Ap) kunngjorde onsdag at Noreg og Frankrike har inngått eit historisk atomvåpensamarbeid. Det skapar sterke reaksjonar hos fleire Ap-profilar.

– Dette bidreg til å gjere avskrekkingsspiralen endå meir spent, og til å auke rolla atomvåpen spelar i tryggingspolitikken. Det vil også drive fram meir opprusting, seier Raymond Johansen.

Johansen er i dag generalsekretær i arbeidarrørslas humanitære organisasjon Norsk Folkehjelp. Tidlegare har han vore både partisekretær i Ap, byrådsleiar i Oslo og statssekretær i Utanriksdepartementet.

Han meiner at atomsamarbeidet med Paris svekkjer ikkjespreiingsavtalen, som er ratifisert av 191 land. Han er òg kritisk til at avtalen aldri blei diskutert ope i offentlegheita før den blei kunngjort.

– Det burde ha vore meir offentleg debatt, høyringar, helst ei utgreiing. Det franske initiativet kan bidra til betre avskrekking av Russland, men det vil også innebere auka risiko og større fare for eskalering og mistydingar. Utfallet kan bli katastrofalt.

Gaute Skjervø, som er leiar i Støres ungdomsparti AUF, er også skuffa og overraska over avtalen.

– Vi i AUF er for atomvåpennedrusting, også i desse ulvetider, seier han.

Han fryktar at kontrollen over franske atomvåpen kan hamne i hendene på ytre høgre-politikar Marine Le Pen etter det neste presidentvalet.

Splid i Ap om franske atomvåpen

Christopher Olssøn

KI-sjef går hardt ut mot KI-mani i staten

I ein mørk kjellar under den gamle amerikanske ambassaden i Oslo kunne ein tysdag denne veka høyre oljefondssjef Nicolai Tangen prate til lyden av dundrande bassmusikk. «Det er ingen som gidder å jobbe i en bedrift som ikke bruker KI», sa eit opptak av stemma til Tangen.

Næringslivsfolk, offentlege byråkratar og teknologioptimistar var samla til Tek Norge sin årskonferanse, og det store temaet var korleis Noreg skal unngå å tape KI-kappløpet.

Nora Gjøen-Gjøsæter, leiar for kunstig intelligens i IT-selskapet Kantega, er kritisk til det store presset på å bruke KI i offentleg sektor.

– For meg framstår det som at det er manglande kompetanse på KI i det offentlege, men eit veldig press på å bruke det. Også til oppgåver som ikkje eignar seg til å løyse med KI. Folk må få skikkeleg opplæring i korleis dei skal bruke desse verktøya. I staden for å ta ansvar for opplæring, verkar det som ein måler aktivitet, seier Gjøen-Gjøsæter, som også er tidlegare landslagskeeper for Noreg i fotball.

Støre-regjeringa har store ambisjonar for norsk bruk av kunstig intelligens. Mellom anna vil regjeringa at 100 prosent av alle offentlege verksemder bruker KI innan 2030. Regjeringa vil òg bruke offentleg støtte på KI-leia innovasjon i privat sektor, og at data og tekst frå offentlege arkiv skal brukast til trening av KI-modellar.

Gjøen-Gjøsæter er kritisk til tempoet i det statlege KI-arbeidet. Frå talarstolen på konferansen tok ho eit oppgjer med målet om kor mykje KI offentleg sektor skal bruke:

– Det er mykje snakk om at det går eit KI-tog no. Men greia med tog er jo at dei går fleire gonger. Faktisk med jamne mellomrom, sa ho til dei frammøtte.

Greia med tog er at dei går fleire gonger.

KI-sjef går hardt ut mot KI-dilla i staten

Førre gong Noreg var i fotball-VM, var heile fire av spelarane frå indre Nordfjord. Stryn og Hornindal kommune hadde berre 0,1 prosent av folketalet i Noreg, men heile 18 prosent av landslaget. Denne gongen er det ikkje ein einaste frå Sogn og Fjordane i det heile. Det er synd.

er landslagsdraktene pryda med eit mønster frå Urnes stavkyrkje i Sogn. Det er den eldste kyrkja i Noreg, og tømmeret til kyrkjebygget vart hogd allereie på 1070-talet. Det var berre 40 år etter slaget på Stiklestad. Nokre meiner at det er problematisk å bruke Urnes-mønsteret, fordi også nazistar likar slik mønster. Endå fleire meiner at dei nye draktene er stygge. Eg meiner ingen av dei to, men likar draktene frå 1998 endå betre.

 trebygg i Japan som er endå eldre, men Urnes er eit av dei eldste trebygga i verda. Det er jo litt imponerande, med tanke på at det våte klimaet i Sognefjorden ikkje er ideelt for å ta vare på tre. Kyrkja står der framleis fordi kyrkjebyggjarane var veldig flinke til å velje ut tre dei skulle felle. Furuskogane i indre Sogn består den dag i dag av flotte og solide tre, og folka som bygde Urnes, kjente nok skogane godt. Dei visste kor dei beste trea stod.

har allereie haldt ut i nesten tusen år. I prinsippet kan bygget også stå om tusen år, om det blir godt vare på. Og kanskje også i to tusen år til. Det blir spennande å følgje med på.

Urnes

I dei bratte bakkane over garden til Leander Djønne ligg det nokre steinar i graset. Det ser ikkje heilt ut som ei ur. Kan dette vere staden der ein far ein gong stod med ein stein i den eine handa og håret til kona i den andre, klar til å slå?

– Eg trur ikkje det. Dette er ein fredeleg stad.

– Ja. Eg trur ikkje at det har skjedd noko slikt her. Om du tenkjer på ura i «Oskespiralen», så er det fiksjon, men ura er inspirert av garden oldefaren min kom frå, Steinateigen.

Djønne peikar ut over Hardangerfjorden, mot bygda Djønno. Der bur faren hans no.

– Oldefaren min var ein tyrann og ein drukkenbolt. Farmora mi voks opp i ein syskenflokk på tolv. Dei hadde det ikkje bra. Far min var ein utriveleg mann. Det fyrste minnet eg har, er at han bankar meg. Eg har vore oppteken av traumet som flyttar seg nedover i generasjonane.

Leander Djønne er romanforfattar, biletmakar og fruktbonde. I bøkene hans er garden sjeldan ein trygg stad.

No bur han sjølv på ein gard i Hardanger. Fjorden ligg blank og still, og lufta luktar som om noko er i ferd med å bli frukt.

Han stansar ved eitt av epletrea og tek ein rosa blom mellom fingrane. Treet er skore av ein som kan det. Bløminga er i gang, dei få dagane då Hardanger skiftar farge.

Eg identifiserte meg meir med ein flyktning enn ein nordmann

Ut av mørket

Nasjonalstaten er ein av dei beste oppfinningane vi menneske har gjort, og det er særleg folk på venstresida som har grunn til å vere glad i han. Det er nemleg gjennom ein demokratisk nasjonalstat at venstresida og arbeidarrørsla har klart å forandre samfunnet og gjere det betre.

Kåre Lunden meinte at folk på venstresida som delar dette synet også burde kalle seg for nasjonalistar, akkurat av denne grunnen. Han skjønte at mange folk då ville misforstå, og leggje noko anna i omgrepet enn det han sjølv gjorde.

 var heit greitt, for «alt ordskifte går ut på å undervise sine med-debattantar», som han skreiv i ein kommentar i Klassekampen for 21 år sidan. Ut frå dette perspektivet er det jo kanskje litt synd at omgrepet nasjonalsosialisme er oppteke.

 sosialistar god grunn til å feire nasjonaldagen 17. mai. Både fordi nasjonalstaten bør feirast, og fordi dei framstega som skjedde 17. mai 1814 la grunnlaget for det folkestyret vi i dag lever i. Det som ein gong heitte norskdomsrørsla, hadde då også sterke innslag av venstreradikalitet.

 dårleg ide å berre fjerne kristi himmelferdsdag som ein fridag, slik Unge Venstre nyleg foreslo. Derimot kunne det vere ein god ide å flytte fridagen til 18. mai. Det vil sikre at alle kan feire nasjonaldagen så mykje dei vil, utan å måtte gå på jobb dagen etter.

17. mai

Pål Hellesnes

SV skal få nytt slagord 

Det er ni år siden, under daværende partileder Audun Lysbakken, at SV lot seg inspirere av Jeremy Corbyn og venstresida i britiske Labour sitt slagord «For de mange – ikke for de få», og gjorde det til sitt eget. Fortsatt er disse ordene det første som møter deg om du går inn på partiets nettside. Men det er det snart slutt på.

SV er i en prosess for å lage ny strategi, og som del av det skal de også ha et nytt slagord.

– Det handler om å ha et slagord som godt oppsummerer hva partiet er, og hva som gjør oss stolte, sier partisekretær Audun Herning til Klassekampen.

Partiveteran og tidligere Nei til EU-leder Heming Olaussen mener valget er enkelt. Han vil ha «Folkemakt mot pengemakt» som SV-slagord.

– Vi har behov for å skjerpe profilen. Vi framstår for snilt, for systembevarende og for lite kritisk til det vi ser. Vi trenger et skarpere slagord, sier Olaussen.

Ketil Raknes, tidligere statssekretær for SV og nå førsteamanuensis i kommunikasjon, kan leve med det meste av slagord, så lenge man ikke gjør det samme som Høyre i forrige valgkamp.

– De prøvde seg med «Ingen slagord, bare …», og ville få fram at det er sakene som betyr noe. Men de endte jo opp med «Ingen slagord, bare tomhet», sier han.

Raknes mener det ikke egentlig er slagordene som avgjør, men sakene.

Politiske partier har gjort det veldig bra med dårlige slagord, og veldig dårlig med gode slagord.

Med slagord skal SV-landet bygges

Nordea-direktøren er klar: Det går knallbra i norsk økonomi

– Me er midt i ei energikrise, og Hormuzsundet er stengt. Kvifor går børsane oppover?

– Det er eit mysterium det der. For den norske børsen er det slik at Equinor tener på høge gassprisar, Hydro tener på høge aluminiumprisar, og Yara tener på høge gjødselprisar. For den amerikanske er det drive av teknologiselskapa. Det er forferdeleg det Trump har stelt i stand. Infrastruktur vert øydelagt og handelen vert stogga. Likevel meiner marknaden at det går bra. Marknaden trur KI kjem til å bli enormt viktig, og det pressar aksjekursane opp. Eg har lenge vore optimistisk til kunstig intelligens. Det finst heilt klart store moglegheiter der.

– Korleis vil du seie at det går i norsk økonomi for vanlege nordmenn om dagen?

– Det går knallbra. Prisane stig, renta pressar opp, men lønene stig meir enn prisane. Eg seier ikkje at absolutt alle får det betre, men i gjennomsnitt har nordmenn det veldig bra. Me har fått det betre dei siste åra, og mykje tyder på at me får det betre framover òg.

– Fordi folk heng seg opp i det som blir dyrare. Me er litt irrasjonelle. Når ei vare me kjøper mykje av stig kraftig i pris, så ser me det veldig tydeleg, utan nødvendigvis å tenkje på heilskapen.

– Du har tidlegare sagt at Norgespris ikkje har ført til meir sløsing med straum. Men forskarar ved NTNU har hevda det motsette i ein kronikk i Dagens Næringsliv denne veka.

– Ja, eg har lese han. Dei reknar feil. Dei samanliknar grupper som er veldig ulike. Når folk vel å betale dobbel pris for straum ved ikkje å ha Norgespris, så er ikkje det ei gruppe du kan samanlikne med dei som har Norgespris. Mange av dei som ikkje har Norgespris, har lågt forbruk av heilt andre grunnar. Folk flest brukar straumen dei treng. Me er ikkje så fattige i Noreg at folk sit og frys i ti varmegrader for å spare 20 kroner på straumen. Då let folk heller vere å gå på restaurant. Eg meiner at eg har dokumentert at Norgespris ikkje fører til noko særleg auka forbruk. Det er eg trygg på.

– På NHO-konferansen tidlegare i år var det mykje snakk om Sverige. Mange næringslivsleiarar ser på Sverige som meir innovativt og meir gründerorientert enn Noreg. Synest du at Sverige er betre enn Noreg?

Marknaden trur KI kjem til å bli enormt viktig, og det pressar aksjekursane opp.

– Folk heng seg opp i det som blir dyrare

I sitt forslag til revidert statsbudsjett har regjeringen lagt opp til å kunne selge seg helt eller delvis ut av industrikonsernet Mantena.

Aleksander Åsnes

Artikler

Kragerø er ein av dei fattigaste stadene i landet. Kvifor kan du då kjøpe ekte kasjmir i fleire butikkar her?

Eit fyrtårn er godt å ha når du skal finne leia.

Regjeringa vil forby handel med israelske busetnader. Jonas Gahr Støre stadfestar at korkje Israel eller USA er varsla.

Har framleis trua på fredsnasjonen

Rødt trakk seg i protest mot kutt i formuesskatten. Det gjør ikke SV.

Maga-rikingar dreg på cruise til Noreg

Fleire forlet FOR i protest: – Vi har mista tillit til leiinga

Stortinget samd om forsvarsplan

Kjensler

Berre sidan stortingsvalet har fem norske ministrar vitja Kina. Sist ute er kulturminister Lubna Jaffery.

SV legg fram krav om skilnadskommisjon i budsjettforhandlingane.

– Vi kommer ikke under Frankrikes atomparaply

Det hastar å få Noreg inn i EU, og det bør skje utan ei folkeavstemming, ifølgje professor Janne Haaland Matlary

Den nye atomvåpenavtalen med Frankrike møter motstand i Arbeidarpartiet.

KI-sjef går hardt ut mot KI-mani i staten

Urnes

Leander Djønne har flytta heim til Hardanger. Der skriv han bøker, dyrker eple og byggjer ein annan heim enn den han kom frå.

17. mai

SV skal få nytt slagord

– Folk heng seg opp i det som blir dyrare

Leder i lokomotivførerforbundet raser etter regjeringens forslag om å selge staten ut av Mantena. Det hele er en misforståelse, svarer Kamzy Gunaratnam.

Slapp tog-bombe: Gir klarsignal for private

Jordbruk

Reagerer på fråværsgrep

Sofie Marhaug står i havvind-kritikken

Senterpartiet skal prioritere eit økonomisk løft for kommunane i dei komande forhandlingane om revidert nasjonalbudsjett.

Sp-leiar Trygve Slagsvold Vedum er uroa for at finansminister Jens Stoltenberg skal påverke landbruksoppgjeret.

Kragerø er ein av dei fattigaste stadene i landet. Kvifor kan du då kjøpe ekte kasjmir i fleire butikkar her?

Eit fyrtårn er godt å ha når du skal finne leia.

Regjeringa vil forby handel med israelske busetnader. Jonas Gahr Støre stadfestar at korkje Israel eller USA er varsla.

Har framleis trua på freds­na­sjonen

Rødt trakk seg i protest mot kutt i formues­skatten. Det gjør ikke SV.

Maga-rikingar dreg på cruise til Noreg

Fleire forlet FOR i protest: – Vi har mista tillit til leiinga

Stortinget samd om for­svars­plan

Kjensler

Berre sidan stortings­valet har fem norske ministrar vitja Kina. Sist ute er kultur­mi­nister Lubna Jaffery.

SV legg fram krav om skilnads­kommisjon i budsjett­for­hand­lin­gane.

– Vi kommer ikke under Frankrikes atompa­raply

Det hastar å få Noreg inn i EU, og det bør skje utan ei folke­av­stem­ming, ifølgje professor Janne Haaland Matlary

Den nye atomvå­pen­av­talen med Frankrike møter motstand i Arbei­dar­par­tiet.

KI-sjef går hardt ut mot KI-mani i staten

Urnes

Leander Djønne har flytta heim til Hardanger. Der skriv han bøker, dyrker eple og byggjer ein annan heim enn den han kom frå.

17. mai

SV skal få nytt slagord

– Folk heng seg opp i det som blir dyrare

Leder i loko­mo­tiv­fø­rer­for­bundet raser etter regje­ringens forslag om å selge staten ut av Mantena. Det hele er en misfor­stå­else, svarer Kamzy Gunaratnam.

Slapp tog-bombe: Gir klarsignal for private

Jordbruk

Reagerer på frå­værs­grep

Sofie Marhaug står i havvind-kritikken

Senter­par­tiet skal prioritere eit økonomisk løft for kommunane i dei komande forhand­lin­gane om revidert nasjo­nal­bud­sjett.

Sp-leiar Trygve Slagsvold Vedum er uroa for at finans­mi­nister Jens Stol­ten­berg skal påverke landbruks­opp­gjeret.

Har framleis trua på fredsnasjonen

Rødt trakk seg i protest mot kutt i formuesskatten. Det gjør ikke SV.

Stortinget samd om forsvarsplan

Berre sidan stortingsvalet har fem norske ministrar vitja Kina. Sist ute er kulturminister Lubna Jaffery.

SV legg fram krav om skilnadskommisjon i budsjettforhandlingane.

– Vi kommer ikke under Frankrikes atomparaply

Det hastar å få Noreg inn i EU, og det bør skje utan ei folkeavstemming, ifølgje professor Janne Haaland Matlary

Den nye atomvåpenavtalen med Frankrike møter motstand i Arbeidarpartiet.

Leder i lokomotivførerforbundet raser etter regjeringens forslag om å selge staten ut av Mantena. Det hele er en misforståelse, svarer Kamzy Gunaratnam.

Reagerer på fråværsgrep

Senterpartiet skal prioritere eit økonomisk løft for kommunane i dei komande forhandlingane om revidert nasjonalbudsjett.

Sp-leiar Trygve Slagsvold Vedum er uroa for at finansminister Jens Stoltenberg skal påverke landbruksoppgjeret.