Aleksander Åsnes

Anne Kari Hinna

#fff

#000

USA er overvurdert, og Europa kan klare seg utan dei, meiner orlaugskaptein Tor Ivar Strømmen

Du skriv i ein tekst hjå Filter at tryggleiken til Europa ikkje er så avhengig av USA som mange trur. Kva meiner du med det?

–Amerikanarane har sidan 1990 i stor grad vore involvert i krigar i Afghanistan og Irak, og det er det dei har brukt pengar på. Pengane har gått til militære investeringar som ikkje er særleg relevante i ein krig mot Kina eller Russland. Det har ført til at heile strukturen deira er prega av gamalt materiell, og strukturen har mange svakheiter og hol. Dei har ikkje drive med operasjonar mot store land på lang tid, og det gjer at dei har ein låg kompetanse på det. I tillegg har dei sidan Barack Obama snudd mot Asia og Stillehavet. Per no er kring 60 prosent av den amerikanske marinen i Stillehavet. På toppen av dette har dei eit enormt vedlikehaldsetterslep. USA har rett og slett ikkje store ressursar dei kan setje inn i ein krig i Europa. Så det biletet me har av at dei har uendeleg med militære ressursar, er heilt feil.

– USA vil ikkje vere totalt overlegne i ein militær konflikt til dømes i Noreg?

– Den samla amerikanske angreps­ubåtflåten er 49 ubåtar, men av dei er det kring tolv som er operative i Atlanterhavet, Middelhavet og områda rundt. Og av dei igjen er det kanskje fire–fem som kan respondere raskt heilt sjølvstendig. Det er ikkje ein stor styrke. Eit anna døme er at skipa som er førehandslasta for rask innsetting av marineinfanteriet, ikkje ligg i USA eller Europa, men ved øya Guam i Stillehavet og øya Diego Garcia i Det indiske hav. Dei vil bruke opp mot 50 døgn på å kome seg til Noreg. Så det er ikkje slik at USA kan kome seg raskt til Norden med substansielle styrkar. Det eine området der USA har substansielt kapasitet, som Europa ikkje har, er innan strategisk luftmakt, altså store, tunge, langtrekkande bombefly. Dei har dessutan vesentleg større etterretningsressursar og betre romkapasitet enn Europa – og fleire atomvåpen.

– Og dei kan snike seg inn i Venezuela og stikke av med presidenten utan å miste folk, og dei kan drepe Osama bin Laden ved hjelp av fly som ikkje dukkar opp på radaren til deira nære allierte Pakistan. Slike ting er dei vel ganske gode på?

– Eg trur fleire vestlege land kunne ha utført dei operasjonane. I alle fall Storbritannia og Frankrike har slike kapasitetar i si portefølje, både når det gjeld spesialstyrkar og alt dei treng i tillegg for å kunne få dei inn og ut.

Du meiner at USA ikkje lenger er ein alliert av oss, og at me lyt frikople oss. Korleis skal me gjere det?

– Då lyt me ruste kraftig opp og samordne oss. Og då meiner eg primært den gamle, vestlege kjernen av Europa. Den opphavlege kol- og stålunionen og litt til. Tyskland, Frankrike, Storbritannia, Benelux, Italia, Norden og Polen. Denne kjernen kan bli eit fyrtårn for folkerett og statsrett i ei verd der USA ikkje er det. Og sjølv om eg er uroa for dei store høgreradikale partia i Frankrike og Tyskland, er eg til dømes ikkje bekymra for Marine Le Pen i dette spørsmålet. Ho kjem garantert til å vere ein garantist for fransk leiarskap. Ho har med seg ein strategisk arv og kultur som tilseier det. Det same ser me med Giorgia Meloni i Italia. Ho er ein av dei tydelegaste motstandarane av Trump sin Ukraina-politikk. Også i høve Danmark er ho tydeleg. Tyskarane er i ferd med å vakne opp att og innser at dei lyt vere ein strategisk aktør og ikkje berre ein bidragsytar. Så det finst eit stort spelerom innanfor Europa.

– Var det ei tabbe av Noreg å opne opp for at USA skal ha tilgang til omforeinte område i Noreg, der det amerikanske militæret skal halde på?

Grønland er militær­strategisk viktig.

Vil gjere Europa sterkt att

Jonas Henmo

Høyre-profilene Henrik Asheim og Anna Molberg har startet en omkamp om sykelønnsordningen. Forrige uke argumenterte de i DN for at man må vurdere å kutte i ordningen som i dag gir rett på 100 prosent lønn det første året du er syk.

Asheim og Molberg ønsker å få med Høyres landsmøte på at partiet skal søke et forlik i Stortinget om saken. Påtroppende Høyre-leder Ine Eriksen Søreide har tatt til orde for en «sykelønnskommisjon».

Forslaget har møtt en kald skulder fra partiene på rødgrønn side i politikken. De er alle enige om at de ikke vil kutte i sykelønna. Nå ber lederen i Senterpartiets ungdomsparti, Nils Forren, moderpartiet om å tenke seg om.

– Senterungdommen ønsker å se på sykelønnsordningen. Sykefraværet er for høyt, og vi må jobbe for å få det ned, sier han.

Forren understreker at han ikke ønsker å «rasere sykelønnsordningen», men vurdere om den bør gi 80 prosent lønn i stedet for 100 prosent etter at man har vært sykemeldt i en lengre periode.

– De siste to årene har utgiftene knyttet til sykelønn og arbeidsavklaringspenger økt med 11 milliarder kroner. Det er kjempeviktig å se på hvordan vi kan få flere til å være i arbeid, sier Forren og fortsetter:

– Siden ordningen er så dyr, må vi tørre å gå inn og se på om vi kan gjøre det billigere. Men det virker som vi har så mye oljepenger at vi ikke har noen motivasjon til å gjøre noe. En hvilken som helst annen nasjon med disse tallene ville ha gjort noe.

Sykefraværet i Norge er i dag på 6,48 prosent. Norge har hatt høyere sykefravær enn nabolandene våre over flere år, ifølge Statistisk sentralbyrå (SSB). Samtidig er sysselsettingsgraden i Norge høy.

En hvilken som helst annen nasjon med disse tallene, ville ha gjort noe.

Åpner for sykelønnskutt

Tom Henning Bratlie

Leiaren for kommunalkomiteen på Stortinget, Hanne Stenvaag frå Raudt, fortel at dei om kort tid kjem med eit framlegg i Stortinget der dei tek initiativ til å evaluere samanslåinga av norske kommunar som skjedde under den borgarlege regjeringa.

Det skjer etter at finanspolitisk talsperson i Høgre Nikolai Astrup har teke til orde for ei ny runde med samanslåingar dersom Høgre på nytt får makta.

– Me vil kome med eit forslag i Stortinget om å evaluere den førre kommunereforma. Særleg Høgre har vore tydelege på at den einaste vegen vidare er meir kommunesamanslåing. Men no har me hatt kommunesamanslåing for ikkje så lenge sidan, då er dette eit godt tidspunkt å evaluere det som har skjedd, seier Stenvaag.

Ho meiner at det er lurt å gjere det før ein går vidare med fleire samanslåingar.

Klassekampen har denne veka skrive at det er politisk usemje på borgarleg side om i kva grad det er naudsynt med ei ny nasjonal kommunereform i Noreg.

Stenvaag meiner at alle parti bør vere interesserte i å få til ei evaluering, uansett kva dei meiner om kommunesamanslåingar.

– Eg tenkjer at dette bør partia vere samde om uavhengig av korleis dei stiller seg til kommunesamanslåing. Kunnskap er alltid bra, seier ho.

Raudt vil sjå på kommunereforma

 – No handlar det om å skremme konkrete truslar frå USA, seier Bjørnar Moxnes

Denne veka varsla Forsvarsdepartementet at Noreg har sendt to personar til Grønland.

Utanrikspolitisk talsperson i Raudt Bjørnar Moxnes tykkjer ikkje det er nok. Regjeringa bør sende fleire.

– Ja, sjølvsagt bør regjeringa sende fleire styrkar til Grønland. No handlar det om å avskrekke konkrete truslar frå USA og hindre ei vidare eskalering. Då må Noreg stille opp med det som trengst.

Moxnes meiner at det mellom anna bør vere aktuelt å sende norske fregattar til Grønland.

– I fjor sende regjeringa éin fregatt, seks kampfly og vårt største forsyningsskip til Stillehavet. Me stilte med store bidrag til okkupasjonen av Afghanistan og bombinga av Libya. No må vilja til å støtte våre nabolands sjølvforsvar vere endå større enn vilja til å delta i amerikanske angrep på hi sida av kloden.

– Det me har kapasitet til ut frå ei forsvarsfagleg vurdering og ei vurdering av kva som kan få Trumps støttespelarar til å revurdere.

Moxnes og Raudt meiner at ei opptrapping frå norsk side kan føre til ei deeskalering av situasjonen rundt Grønland.

– Dersom me er ettergjevne overfor Trump, går han lenger

Frp vil ikkje slå saman kommunar

Kommunalpolitisk talsperson Helge André Njåstad i Framstegspartiet gjer det heilt klart: Det største opposisjonspartiet i Noreg vil ikkje satse på noko ny kommunereform.

Krefter i Høgre jobbar for å gjere kommunesamanslåing til ei viktig sak for partiet i tida fram mot neste val.

– Eg trur ikkje det er klokt av Høgre, seier Njåstad.

Framlegget om ei ny kommunereform kjem frå Høgre-kvartetten Nikolai Astrup, Anna Molberg, Tina Bru og Odd Emil Ingebrigtsen. Høgre skal ha landsmøte om ein månad, og då skal dei diskutere eit forslag til fråsegn frå dei fire.

– Med alle dei utfordringane me har no, veit me at med ein gong nokon dreg kommunereformkortet, sporar alle debattar av, seier Njåstad.

Frp-toppen har sjølv vore ein ivrig forkjempar for å slå saman kommunar. Men no meiner han andre ting er viktigare.

– Eg vil heller diskutere korleis vi kan gjere kommunane sterkare og meir sjølvstendige. Det verkar som at dette er eit klassisk Astrup-utspel, som eg kjenner til. Vi har mange andre viktige ting å diskutere enn å setje i gang ein reform, seier Njåstad.

Under Erna Solberg si regjering gjekk talet på norske kommunar ned frå 428 til 356. Solbergs kommunereform vart sett i verk i 2017, då Høgre var det suverent største partiet på borgarleg side. Men no er styrkeforholdet snudd på hovudet. I fjorårets val fekk Frp 23,9 prosent av røystene, medan Høgre fekk 14,6 prosent.

Det blir ikkje meir liv av å leggje to lik i same kista.

Avlyser kommunereform

Høgres distriktsordførarar seier nei til samanslåing

Éin månad før det ekstraordinære Høgre-landsmøtet seier ei rekkje av partiets ordførarar i distriktet nei til kommunesamanslåing for sin eigen vesle kommune.

Ei gruppe Høgre-profilar på Stortinget vil at Høgre skal få ned talet på kommunar, og finanspolitisk talsperson Nikolai Astrup fortel at dei vil setje ned ein kommisjon som skal leggje grunnlaget for ein ny kommunereform.

Det blir ei heit potet på landsmøtet: Ei rekkje av Høgres ordførarar i mindre distriktskommunar er skeptiske til meir samanslåing.

– Kommunesamanslåing er ei sak som ikkje er samlande. Eg vil minne på at førre runde ikkje var konstruktiv, seier Ole André Klausen, ordførar i Askvoll.

Ringerunden Klassekampen har gjort denne veka, syner at både Høgre-ordførarane i Askvoll, Gildeskål, Ibestad, Råde, Vestnes, Fedje, Bø, Masfjorden, Stranda og Øksnes er lunkne til meir samanslåing og negative til bruk av tvang.

Forslaget om ein kommisjon som skal redusere kommunetalet kraftig, kjem frå Nikolai Astrup, Anna Molberg, Tina Bru og Odd Emil Ingebrigtsen.

Askvoll har 2929 innbyggjarar, men Klausen ser ikkje behovet for fleire.

– Lokaldemokratiet vil ikkje vere like levande i ein storkommune. Nokre meiner at ei kommunesamanslåing skal vere bra for demokratiet. Det tykkjer eg er rart. Eg synest ikkje fordelen med ei samanslåing er større enn den fordelen som ligg i at du har lokalfolk som har kjennskap til grendene og deira utfordringar.

Om vi skal ha samanslåing, må det skje frivillig.

Distrikts-Høgre seier nei til kommunetvang

Lokalsamfunnsforeningen er ein organisasjon som kjempar for lokaldemokrati, og som engasjerer seg mot tvangssamanslåing av kommunar.

Denne veka arrangerer dei konferanse på Gardermoen, og der er Høgres planar om ei ny kommunereform det store temaet.

Samfunnsøkonom, universitetslektor ved Universitetet i Innlandet og rådgjevar for Fagforbundet Alexander Berg Erichsen innleia med eit føredrag der han presenterte det som er gjort av forsking på samanslåtte kommunar i Noreg.

– Forskinga tyder på at dei kommunane som ikkje er slått saman, har eit betre økonomisk resultat frå 2021 til 2024 samanlikna med dei samanslåtte kommunane, seier Erichsen til Klassekampen.

 Eg trur det er fordi det vart gjort store investeringar like før samanslåinga, fordi dei tidlegare kommunane var usikre på kva slags investeringar dei ville få gjennomslag for etter samanslåinga.

Erichsen understrekar at det er dei samanslåtte kommunane med mellom 10 og 20.000 innbyggjarar som har vorte undersøkt mest nøye, fordi det er dei det finst flest av.

Han meiner og at forskinga tyder på at kommunereforma har vore sentraliserande.

– Vi ser gjennomgåande at kommunesamanslåing fører til ei sentralisering av kommunale tenester og arbeidsplassar. Og så skjer det ein vekst i både tenester og arbeidsplassar i sentrum av dei nye kommunane. Det same ser ein i andre land so har gjennomført liknande reformer, som i Finland.

Kommunesamanslåing fører til sentralisering.

Førebur seg på ny kamp

Verdas største øy kan skape krise i forholdet mellom USA og Europa. President Donald Trump har sagt at USA treng Grønland, og at han ikkje utelukkar å bruke militærmakt for å ta øya.

Men det Trump eigentleg ynskjer, er å inngå ein avtale med Danmark om å overta Grønland. Det sa den amerikanske utanriksministeren Marco Rubio til The New York Times den førre veka.

Éin mogleg veg for USA til å få til dette utan å bryte folkeretten, er at amerikanarane rett og slett kjøper territoriet frå danskane. Det seier seniorforskar Geir Hønneland ved Fridtjof Nansens Institutt, som har tryggingspolitikk i Nordområda som spesialfelt.

– Det vil vere ekstremt dramatisk dersom USA tek ­Grønland gjennom ei ­erklæring eller trussel om militærmakt. Det vil vere noko anna dersom dei klarer å få det til ved å kjøpe Grønland, eller gjennom først grønlandsk sjølvstende, og deretter ei tilknyting til USA, seier han.

Hønneland har i ei årrekkje arbeidd med spørsmål knytte til suverenitet, tryggingspolitikk og folkerett i nordområda. Å ta territorium med makt er eit klart brot på internasjonale lover, medan eit sal i utgangspunktet kan vere noko anna.

– Då vil det ikkje vere eit folkerettsbrot. Det er heilt openbert eit alvorleg brot på folkeretten å ta ein annan nasjon med makt, medan eit kjøp kan vere innanfor, seier Hønneland.

Hønneland peikar på at territorielle kjøp har ein lang tradisjon i amerikansk historie. Sjølv om det er lenge sidan førre transaksjon, trur han den historia framleis spelar inn for korleis amerikanske politiske leiarar tenkjer.

– Det er svært vanleg i amerikansk historie og ein del av den kulturelle forståinga. USA har vakse nettopp gjennom å kjøpe territorium, og det kan i visse tilfelle vere ei legitim handling, seier han.

Så lenge ei løysing har støtte både i Danmark og på Grønland, vil ho vere legitim.

Ikkje eit folkerettsbrot

Mange trur at inuittane, eller det vi i dag kallar grønlendarar, var dei fyrste som slo seg ned på Grønland. Slik var det ikkje. Norske folk kom dit før dei. Under leiinga til jærbuen Eirik Raude nådde nordmennene Grønland i 985. Først fleire hundre år seinare kom inuittane frå Alaska, og dei var kanskje med på å drive dei norrøne busetjingane til grunne på 1400-talet.

 segla den norske presten Hans Egede til Grønland for å sjå korleis det gjekk med dei gamle norske busetnadane. Dei var ingen stad å sjå, og på mystisk vis stod berre kyrkjeruinar att. Då Danmark måtte gje frå seg Noreg i krigsbyte til Sverige i 1814, klarte dei på eit vis å forhandle seg fram til at dei skulle halde på det som då var norsk territorium på Grønland. Utover på 1900-talet oppfatta fleire i Noreg det slik at det berre var vestkysten av Grønland Danmark gjorde hevd på, og i 1931 etablerte Noreg Eirik Raudes land på den ubebudde austkysten. I 1933 slo domstolen i Haag fast at Danmark hadde rett på heile Grønland.

mykje nærare Amerika enn Europa, og då Leiv Eiriksson kring år 1000 segla til Amerika som den fyrste europear, var det frå Grønland han gjorde det. Ein perifer teori om kva som skjedde med nordmennene på Grønland, er at dei rømde frå svelt og fiendtlege inuittar til Amerika og deretter anten døydde ut eller glei inn i dei nordamerikanske urfolksstammane.

Grønland

Fredsprisen: Matlary mener Nobelkomiteen har rene hender

Uker etter at den venezuelanske opposisjonspolitikeren Maria Machado mottok Nobels fredspris i Oslo, angrep USA Venezuela og tok president Nicolás Maduro til fange.

Machado har gitt sin fulle støtte til angrepet og har lenge støttet militær intervensjon i Venezuela. Denne uka sa hun til Fox News at hun «ville elsket» å gi hele fredsprisen videre til USAs president Donald Trump.

Til tross for alt dette står prisutdelingen seg fortsatt godt, mener Janne Haaland Matlary, professor i internasjonal politikk på Universitetet i Oslo.

– Prisen står seg fortsatt helt fint. Begrunnelsen er 

(i god tro, red. anm.). Det å premiere demokrati og menneskerettigheter mot et sånt regime som var i Venezuela, er ikke et problem.

Samtidig påpeker hun at prisutdelingen medførte en betydelig risiko. I og med at det var et såpass sterkt press fra USA mot Venezuela da den ble utdelt, tok Nobelkomiteen en sjanse.

– Hvis Machado hadde blitt satt inn til å styre Venezuela nå, og prisen hadde blitt en brikke i et politisk spill, så hadde det vært problematisk. Sånn sett er det en risikabel fredspris. Nobelkomiteen har vært heldige, kan du si.

På en pressekonferanse etter USAs angrep sa Donald Trump at Machado ikke er aktuell til å bli innsatt som Venezuelas leder, fordi hun «ikke har støtte eller respekt innad i landet».

Når Machado ikke er implisert i det som skjer, og heller ikke skal styre landet nå, har Nobelkomiteen reine hender, mener Matlary.

– Nobelkomiteen har vært heldige

Ferd-topp og milliardær Johan Andresen er ikke særlig bekymret over Donald Trumps trusler mot Grønland.

Da statsminister Jonas Gahr Støre talte på NHOs årskonferanse i går, adresserte han USAs fornyede trusler mot Grønland. Støre fortalte blant annet at det siste Danmarks statsminister Mette Frederiksen sa til han da de møttes denne uka, var at «nå er det alvor».

Ferd-topp og milliardær Johan Andresen er på sin side langt mindre bekymret. Overfor Klassekampen sier han at han skulle ønske Støre heller brukte mer av taletida sin på å snakke om hvordan vilkårene for norsk næringsliv kan bli bedre.

– Beskjeden fra det internasjonale publikummet her er jo klar: Dere har mye penger, dere har gjort en del bra, men skjerpings. Jeg synes ikke Jonas tok den helt på vristen, sier Andresen.

– Jeg tenkte kanskje at Støre skulle snakke litt mindre om Grønland og litt mer om hva vi kan gjøre noe med. Å være offer for hva som kommer fra USA hele tida, må vi bare legge til side.

Andresen sier det er et stort behov i Norge for å bruke mer penger på forskning og utvikling, og at det legges til rette for mer kommersialisering.

– Det offentlige er ikke på ballen når det gjelder dette. Det er en pragmatisme i næringslivet, men en voldsom seighet i regjeringen.

– Er du ikke bekymret for truslene mot Grønland?

Det skjer ikke noe dramatisk i markedene.

Ikke skremt av USA: «Markedene chiller»

Kina har med sine 1,4 milliardar innbyggjarar og sitt strenge politiske regime hatt ein eventyrleg vekst dei siste førti åra.

Alt ligg til rette for at dette århundret kan bli det kinesiske århundret. Både amerikanske og europeiske leiarar fryktar å hamne i skuggen av Kina.

Men økonomen og forfattaren James Robinson trur ikkje det kjem til å skje.

– Eg trur ikkje det blir det kinesiske hundreåret. Kanskje det asiatiske, men då heller Korea, Japan, eller andre. Ikkje Kina. Eg trur ikkje ein kan byggje ein moderne verdsøkonomi på ­Kommunistpartiets autokratiske modell. Det finst ingen historisk presedens for det, seier han.

– Men skaper ikkje Kina ein presedens no, med sin kraftige vekst over fleire tiår?

– Sovjetunionen gjorde det i femti år, og Kina har gjort det i om lag femti år. Kanskje Kina held ut lenger, fordi dei har ein meir ­vellukka modell enn Sovjet. Men det ­grunnleggjande politiske problemet forsvinn ikkje.

Robinson vann i 2024 Den svenske riksbankens minnepris i økonomi. Prisen blir ofte kalla nobelprisen i økonomi.

James Robinson er utdanna ved Yale og underviser i dag på University of Chicago. Prisen vann han for utviklinga av teoriar om kvifor land utviklar seg annleis frå kvarandre. Han har også skrive den bestseljande boka «Why nations fail». Denne veka er han i Oslo for å vitje årskonferansen til NHO, som vert arrangert i Lillestrøm onsdag. Han heldt også eit føredrag på BI tysdag.

Nobelprisvinnar trur ikkje det blir Kinas århundre

Generalsekretær i Flyktninghjelpen Jan Egeland seier at dei har stengd ned all aktivitet sidan etter det amerikanske angrepet mot Venezuela.

– Vi fraus all aktivitet frå då USA angreip. No har både vi og store delar av det økonomiske livet vore stengd i tre døgn. Vi håpar å kunne ta opp att arbeidet vårt frå og med i dag. Det har vore bombing mange stader i Venezuela, i fleire provinsar. Det har skapt ekstrem uvisse og frykt.
Dette har ikkje hjelpt ein økonomi som allereie er hardt prøvd og ligg i ruinar, seier Egeland.

Det var berre nokre timar natt til laurdag at amerikanarane var inne i den venezuelanske hovudstaden for å få tak i president Nicolás Maduro.

Kring 150 amerikanske fly var involvert i angrepet, og dei klarte å kople ut straumen i store delar av hovudstaden Caracas.

Sjølv om det ikkje varte så lenge, fortel Egeland at situasjonen i landet har vore prega av unnatakstilstand helt sidan angrepet.

Flyktninghjelpen er den største norske bistandsaktøren i Venezuela og har meir enn 90 hjelpearbeidarar som til vanleg er der.

– Internasjonal luftfart har vore stengt, og våre internasjonale hjelpearbeidarar har ikkje hatt moglegheit til å kome inn i landet. Det har òg bidrege til at aktiviteten vår har lege nede, seier Egeland.

Egeland fortel at han har oppfatta at situasjonen i Venezuela har vore krevjande for vanlege folk i fleire år.

Vi fraus all aktivitet frå då USA angreip.

Stengd ned etter angrep

Noko har endra seg i innvandringsdebatten, seier Shazia Majid

– Du skreiv i ein kommentar i VG i jula at det er stille frå innvandrarane i innvandringsdebatten, og at du trur at det er fordi dei er redde for å uttale seg. Kva er dei redde for?

– Eg har fått veldig mange tilbakemeldingar etter at eg skreiv denne kommentaren. Det er mange som rett og slett ikkje orkar meir. Dei opplever debatten som ekstremt krevjande. Retorikken er tung å stå i. Eg trur at for oss som er born av innvandrarar, som no er i 50-åra, så har vi vore gjennom dette så mange rundar. Til slutt gir vi opp. Det eg vert uroleg av, det er at ein ikkje blir erstatta av nye stemmer frå innvandrarmiljøa. Debatten om innvandring har gått i månadsvis, særleg etter valet, utan at nye røyster kjem til. Eg meiner det handlar om utmatting, men også frykt. Mange er redde for å ytre seg fordi det kostar for mykje. Det er prisen ved å vere minoritet: Det vil alltid vere mange fleire som meiner noko anna, som meiner at innvandring er eit problem.

– Eg trur folk kjenner på noko dei ikkje har opplevd før. Alle eg har snakka med, opplever at noko har skifta i den norske samfunnsdebatten og i det offentlege ordskiftet. Stemninga har endra seg. Det gjer folk urolege, og eg kjenner sjølv på den uroa. Det er vanskeleg å setje fingeren på, men ein merkar det. Det handlar fyrst og fremst om retorikk, men også om politikken som no blir foreslått. Det er ikkje berre ord, det er handling òg.

– I valet i haust var Frp det nest største partiet blant innvandrarar, akkurat som blant dei som ikkje er innvandrarar. Og det er mange med innvandrarbakgrunn som engasjerer seg for ein streng innvandringspolitikk, som Abid Raja og Mahmoud Farahmand. Verkar det ikkje som at også mange med innvandrarbakgrunn no meiner at det er lurt å føre ein streng innvandringspolitikk?

–Jau, og det gjer vi. Vi har hatt ein streng innvandringspolitikk i femti år. Poenget er at debatten no er einsformig og fattig, fordi vi manglar mange stemmer. Det finst heilt klart innvandrarar som er einige i Frp sin politikk. Det er likevel noko med retorikken som folk opplever som ubehageleg. Så enkelt er det. Vi har mista noko av anstendigheita i måten vi snakkar om dette på. Mange politiske parti meiner no det same, men språket har blitt kaldare. Eg trur ikkje samfunnet tener på det, fordi konsekvensen er at minoritetsstemmene forsvinn. Når ein ytrar seg som minoritet, og seier at noko er vanskeleg, blir ein møtt med massive angrep. Det er heilt annleis enn det var på 90-talet og 2000-talet. Eg hugsar dei debattane då, og då var vi mange som stod opp for minoritetar.

Kan det hende at debatten har endra seg fordi dei som var veldig liberale og optimistiske på 90-talet tok feil? Meiner du at innvandringa har vore heilt uproblematisk?

– Nei, det meiner eg ikkje. Vi har òg hatt ei rekkje utfordringar. 21 prosent har no innvandrarbakgrunn, og kring ti prosent har bakgrunn frå Asia og Afrika. Det er eit ganske stort tal, men dei aller fleste klarer seg fint, også dei som har bakgrunn frå Afrika og Asia. Det er eit lite mindretal som slit med integreringa, og som slit med å kome i arbeid. For meg handlar integrering først og fremst om arbeid. Får vi folk i jobb, har vi lukkast. Men ansvaret ligg ikkje berre hos innvandrarane. Mange vil og kan jobbe, men det finst ikkje jobbar til dei.

– 24 prosent av kvinner med bakgrunn frå Somalia er i fulltidsjobb eller studiar. Dette er ei gruppe som har vore her sidan nittitalet, og det er den største ikkje-vestlege innvandrargruppa. For menn frå Somalia er talet litt over førti prosent. Er det berre fordi dei ikkje får jobb? Er det ikkje stor mangel på folk i næringslivet?

Vi har mista noko av anstendigheita i måten vi snakkar om dette på.

Ho er lei av kald debatt

I 1996 dukka ein komet opp på himmelen, og der vart han verande godt synleg i 18 månadar. Han fekk namnet Hale-Bopp og var ein del av himmelen i rekordlang tid. I alt frå norske lokalaviser til i internasjonal kultur fekk kometen mykje merksemd.

 det var både rart og mystisk at det glødande objektet berre var der på himmelen, og fleire mistenkte at det var på ein UFO. For den amerikanske nyreligiøse gruppa Heaven’s gate gjorde kometen så sterkt inntrykk at 39 av medlemmane tok kollektivt sjølvmord. Dei kjente seg trygge på at dei ville gå over til eit høgare nivå av eksistens ved å døy akkurat idet kometen var nærast jorda. Ingen av oss veit om dei lukkast med det.

etter kvart at Hale-Bopp-kometen faktisk passerer jorda kvart 4200 år, og då er veldig synleg. Førre gong det skjedde var kring år 2215 før Kristus. Når det gjorde så sterkt inntrykk på folk i 1997, kan vi jo berre førestille oss kva folk i til dømes det akkadiske riket i Mesopotamia må ha tenkt då kometen passerte den gongen. I deira kultur var det nemleg vanleg å tolke det som skjedde på himmelen som teikn frå gudane.

 byfolk i Eufrat–Tigris-området må kometen ha vore eit uroande fenomen som trigga rykte og angst. Og hoff og tempelapparatet har kanskje pressa fram tolkingar og mottiltak.

Komet

Ola Svenneby sa til Klassekampen fredag at sysselsettingsgraden blant nokre innvandrargrupper er så låg at nokre av dei kan utløyse behov for meir arbeidskraft enn dei sjølve bidreg med. Svenneby stussa mellom anna på at Eivind Trædal har sagt at mange innvandrarar kjem i jobb.

MDG-politikar Eivind Trædal tykkjer det blir heilt feil.

– Å bruke sysselsetjingsgraden blant dei mest utsette gruppene til å sverte alle innvandrarar er djupt urimeleg. Her må vi skilje mellom ulike grupper. Eg har ikkje teke til orde for å ta imot flyktningar for å skaffe arbeidskraft, men har argumentert for mottak av flyktningar på moralsk grunnlag, og for arbeidsinnvandring fordi vi òg treng folk.

– Eg merkar meg at Ola Svenneby i eit intervju med Finansavisen i romjula langt på veg gjev Trump-administrasjonen rett og meiner at innvandring «riv Europa i fillebitar frå innsida». Dette er illustrerande for kor frykt- og kjenslebasert høgresida har vorte, seier Trædal.

SV-leiar Kirsti Bergstø ­tykkjer Svenneby er på villspor.

– Svenneby er redd for at ting skal rakne, men er ikkje villig til å sjå på det som verkeleg trugar fellesskapen, nemleg dei aukande forskjellane. Han er naiv i møte med konsekvensane av historisk store skilnader, eit resultat av høgresida sin politikk for å styrkje privilegia til dei som har mest frå før.

Bergstø peikar på at innvandring ofte blir brukt som forklaring på kvifor Trump vann fram, noko Svenneby også gjer.

Trædal er uroa av svartmåling

Vilma Taubo

Professor ved institutt for elektrisk energi ved NTNU Jonas Nøland kjem denne veka ut med boka «Energikrisen – og løsningen på den».

Nøland meiner at dei høge og ustabile straumprisane i Europa gjer at det berre er eit tidsspørsmål før industrien kjem til å måtte flytte ut om ikkje noko skjer. Og det gjeld i Noreg òg.

– Viss vi som samfunn ikkje forstår at det er kroken på døra for ein del av norsk industri den dagen den langsiktige kraftavtalen deira går ut, så vil det skje av seg sjølv. Det finst næringsliv som lett betalar to kroner for ein kilowattime. Det kalde vêret gjer at datasenterbransjen har kjempelyst til å byggje ut meir i Noreg, men prissensitiv industri som aluminiumsindustrien vil ikkje klare dei prisane.

Nøland meiner at det finst to måtar å løyse problemet på: å byggje ut mykje meir kraft, eller å regulere kraftmarknaden mykje meir enn vi gjer i dag.

Det store problemet, slik han ser det, er at vi har sett på kraft som ein kva som helst slags vare i Europa. Og ikkje ein kritisk infrastruktur.

– Kina og USA, som ofte blir sett på som svært kapitalistiske stormakter, har eit mykje meir regulert forhold til energi enn Europa. Dei ser at ein må halde prisane nede, fordi energi er ein føresetnad for resten av økonomien, seier han.

Sjølv om Europa har bygd ut energi frå kraftkjelder som til tider kan gje billeg straum, så meiner Nøland at både folk flest og næringsliv ikkje nyt godt av det. Grunnen til det er den frie kraftmarknaden i Europa som gjer at det i praksis er gassprisane som fastset straumprisane.

– Europa har hatt sterkt fokus på å produsere billeg straum, men det som tel, er kva straumen kostar for samfunnet og forbrukaren. Der burde politikken eigentleg liggje. Kina er meir strategiske. Dei forstår at straum er kritisk infrastruktur, på linje med vatn og avløp.

Kina har vore meir ­strategiske enn Europa.

Ber Europa sjå til Kina

– Skal vi sitje og vente på at problema blir endå større?

Kallar SV og MDG naive

Høg innvandring skapar skiller i samfunnet, som kan utfordre den norske samfunnsmodellen, meiner Ola Svenneby, som er innstilt som ny nestleiar i Høgre.

Han meiner at folk misforstår når dei trekkjer fram enkeltdøme på innvandrarar som er godt integrerte eller har fått seg ein god jobb.

– Det er fordummande. MDGs Eivind Trædal snakkar om at vi treng arbeidskraft, men poenget er at innvandring i seg sjølv kan utløyse behov for meir arbeidskraft: meir sosialhjelp, større kommunale utgifter og meir press på tenester og infrastruktur. Det må jobbe fleire folk i butikken og alle andre stader, seier han.

Svenneby peikar mellom anna på at sysselsettingsgraden blant ein del innvandrargrupper er så låg at han meiner summen vert negativ, sjølv om nokre er i full jobb.

– Dette gjeld ikkje arbeidsinnvandrarar, men flyktningar og dei som kjem på familiesameining. Det må få konsekvensar for politikken, seier han.

For å gjere noko med utfordringane tek Svenneby no til orde for ei rekkje innstrammande tiltak:

Skuleklassar bør ikkje ha ein for låg del norsk­språklege elevar.

Flyktningar og asylsøkjarar skal ikkje verte busett der det allereie er mange innvandrarar.

Han fryktar at alt raknar

Leiar i Senterpartiet Trygve Slagsvold Vedum meiner at venstresida lenge har teke feil i innvandringsdebatten, fordi dei ikkje har skjønt at ein stram innvandringspolitikk heng tett saman med kor egalitært og raust samfunnet er på andre område.

– Dersom du er ein liberalist og ikkje ønskjer nokon velferdsstat, kan du vere for fri innvandring. Men dersom du ønskjer ein velferdsstat og små forskjellar, må du òg vere oppteken av innvandring, seier han. Vedum er sjølv inspirert av den venstreradikale professoren og stortingsrepresentanten for Sosialistisk Folkeparti Ottar Brox i innvandringsdebatten.

– Ottar Brox skjønte at det er vi som ynskjer eit samfunn med små forskjellar som må ta innvandring mest på alvor. Høg innvandring fører til meir fattigdom og forskjellar i samfunnet, og rause velferdsordningar fører til at mange har lyst til å kome til Noreg for å få eit betre liv, seier han.

– Det er ikkje rart at dei tenkjer det, men dersom velferdssamfunnet skal vere berekraftig, må vi regulere innvandring.

Tidlegare i desember kom regjeringa med ei rekkje forslag til ny og stram innvandringspolitikk. Ute i Europa har fleire sosialdemokratiske parti endra kurs i innvandringsdebatten den siste tida.

Vedum meiner at det også går føre seg endringar på den radikale venstresida, sjølv om det ikkje er like mange som pratar høgt om det der.

– Eg trur det går føre seg prosessar i alle parti no. Eg trur det handlar om kunnskap. Dei har nok fått meir kunnskap dei òg.

Han peikar mellom anna på at årets budsjettforhandlingar var ei av dei fyrste på lenge der SV ikkje kravde fleire kvoteflyktningar.

Det var ikkje noko ­diskusjon om kvote­flyktningar i budsjett­forhandlingane no.

Meiner innvandring trugar velferdsstaten

Det kan vere naudsynt å endre menneskerettane for å gjere det lettare å kaste ut kriminelle innvandrarar frå Noreg. Det sa statsminister Jonas Gahr Støre (Ap) i Klassekampen torsdag.

Statsministerens forslag skremmer Eivind Trædal.

– Når menneskerettane blir framstilt som eit hinder for politikken, så er det fare på ferde. Her opnar Støre ei farleg dør på gløtt. Poenget med ein uavhengig domstol er å halde styresmaktene i øyra, også når det er politisk krevjande, seier MDG-politikaren og forfattaren.

Trædal tykkjer utspelet føyer seg inn i ei rekkje der Arbeidarpartiet går med på ytre høgres premiss i innvandringsdebatten.

– Dommedagsprofetiane om at «snart raknar alt», har kome i årevis. Dei har ikkje slått til. Noreg kan skape nye nordmenn – både ved å føde dei og ved å integrere dei, seier han og legg til:

– Familiegjenforeining er til dømes allereie stramt regulert. Det er ikkje lett i dag å få ektefelle eller andre familiemedlemer hit. Når ein strammar inn endå meir, kan det fort framstå som posisjonering: at Arbeidarpartiet langt på veg aksepterer premissen til dei som ropar høgast om ei strengare line. Dette vil svekkje integreringa.

Dei siste vekene har Arbeidarpartiregjeringa varsla ei rekkje innstrammande tiltak i innvandringspolitikken.

Det heile vart innleia ved at nestleiar i Arbeidarpartiet Tonje Brenna gav eit intervju til Nettavisen der ho sa at ho var lei av at innvandringsdebatten vart gjort om til eit spørsmål om «god moral».

Når menneskerettane blir eit hinder for politikken, så er det fare på ferde.

Ynskjer moralen tilbake

Støre opnar for å endre menneskerettane for å kunne kaste ut folk

Tidlegare har Arbeidarpartiet i Noreg vore skeptiske til delar av den stramme innvandringspolitikken til det danske systerpartiet sitt.

Men no er Jonas Gahr Støre inspirert av Danmarks statsminister Mette Frederiksen. Ho argumenterer for at det er blitt for vanskeleg å kaste ut kriminelle innvandrarar – fordi den europeiske menneskerettskonvensjonen stoppar det.

Då Klassekampen intervjua Støre på statsministerens oppsummerande pressekonferanse i går, fortel han at han har landa på same konklusjon som Fredriksen: Det kan bli naudsynt å endre menneskerettskonvensjonen for å løyse problemet med kriminelle innvandrarar.

Aleksander Åsnes

Artikler

USA er overvurdert, og Europa kan klare seg utan dei, meiner orlaugskaptein Tor Ivar Strømmen

Senterungdommens Nils Forren ber moderpartiet vurdere kutt i sykelønna. – Fraværet er for høyt, sier han.

Før ein går vidare med fleire samanslåingar, vil Raudt evaluere korleis det gjekk med Solberg-regjeringa si kommunereform.

– Dersom me er ettergjevne overfor Trump, går han lenger

Frp vil ikkje slå saman kommunar

Høgres distriktsordførarar seier nei til samanslåing

På lokalsamfunnskonferansen er gjennomgangstonen at samanslåtte kommunar er dyre og dårlege.

Ikkje eit folkerettsbrot

Grønland

Fredsprisen: Matlary mener Nobelkomiteen har rene hender

Ferd-topp og milliardær Johan Andresen er ikke særlig bekymret over Donald Trumps trusler mot Grønland.

Nobelprisvinnar trur ikkje det blir Kinas århundre

Flyktninghjelpen har måtte avbryte all sin aktivitet i Venezuela etter at USA angreip landet.

Noko har endra seg i innvandringsdebatten, seier Shazia Majid

Komet

Trædal er uroa av svartmåling

Professor Jonas Nøland meiner Europa må skifte kurs, eller sjå på at Kina og USA tek over industrien vår.

Kallar SV og MDG naive

Trygve Slagsvold Vedum meiner at alle som er for små forskjellar og ein raus velferdsstat, bør vere for ein streng innvandringspolitikk.

Ynskjer moralen tilbake

Støre opnar for å endre menneskerettane for å kunne kaste ut folk

Høgt

Jonas Gahr Støre har presentert Ap-regjeringens «Plan for Norge». Den kunne like gjerne vært laget av kunstig intelligens, mener Sp-leder Trygve Slagsvold Vedum.

Julefeiring utan gud

No må vi kople oss fri frå USA, seier utanriksforskar og diplomat Henrik Thune.

Hinton

Fiskar Paul O. Jensen lyt feire jul i Oslo i år. I hovudstaden trur han ikkje det vert råd å fange fisk til julemiddagen.

USA er over­vur­dert, og Europa kan klare seg utan dei, meiner orlaug­skaptein Tor Ivar Strømmen

Senter­ung­dommens Nils Forren ber moder­par­tiet vurdere kutt i sykelønna. – Fraværet er for høyt, sier han.

Før ein går vidare med fleire saman­slå­ingar, vil Raudt evaluere korleis det gjekk med Solberg-regjeringa si kommune­re­form.

– Dersom me er etter­gjev­ne overfor Trump, går han lenger

Frp vil ikkje slå saman kommunar

Høgres distrikts­ord­førarar seier nei til saman­slåing

På lokal­sam­funns­kon­fe­ransen er gjennom­gangs­tonen at saman­slåtte kommunar er dyre og dårlege.

Ikkje eit folke­retts­brot

Grønland

Freds­pri­sen: Matlary mener Nobel­ko­mi­teen har rene hender

Ferd-topp og milliardær Johan Andresen er ikke særlig bekymret over Donald Trumps trusler mot Grønland.

Nobel­pris­vinnar trur ikkje det blir Kinas århundre

Flykt­ning­hjelpen har måtte avbryte all sin aktivitet i Venezuela etter at USA angreip landet.

Noko har endra seg i innvand­rings­de­batten, seier Shazia Majid

Komet

Trædal er uroa av svart­må­ling

Professor Jonas Nøland meiner Europa må skifte kurs, eller sjå på at Kina og USA tek over industrien vår.

Kallar SV og MDG naive

Trygve Slagsvold Vedum meiner at alle som er for små for­skjel­lar og ein raus vel­ferds­stat, bør vere for ein streng innvand­rings­po­li­tikk.

Ynskjer moralen tilbake

Støre opnar for å endre menneske­ret­tane for å kunne kaste ut folk

Høgt

Jonas Gahr Støre har presentert Ap-re­gje­ringens «Plan for Norge». Den kunne like gjerne vært laget av kunstig intel­li­gens, mener Sp-leder Trygve Slagsvold Vedum.

Jule­fei­ring utan gud

No må vi kople oss fri frå USA, seier utanriks­forskar og diplomat Henrik Thune.

Hinton

Fiskar Paul O. Jensen lyt feire jul i Oslo i år. I hovud­staden trur han ikkje det vert råd å fange fisk til julemid­dagen.

USA er overvurdert, og Europa kan klare seg utan dei, meiner orlaugskaptein Tor Ivar Strømmen

Senterungdommens Nils Forren ber moderpartiet vurdere kutt i sykelønna. – Fraværet er for høyt, sier han.

Før ein går vidare med fleire samanslåingar, vil Raudt evaluere korleis det gjekk med Solberg-regjeringa si kommunereform.

– Dersom me er ettergjevne overfor Trump, går han lenger

Høgres distriktsordførarar seier nei til samanslåing

På lokalsamfunnskonferansen er gjennomgangstonen at samanslåtte kommunar er dyre og dårlege.

Ikkje eit folkerettsbrot

Fredsprisen: Matlary mener Nobelkomiteen har rene hender

Nobelprisvinnar trur ikkje det blir Kinas århundre

Flyktninghjelpen har måtte avbryte all sin aktivitet i Venezuela etter at USA angreip landet.

Noko har endra seg i innvandringsdebatten, seier Shazia Majid

Trædal er uroa av svartmåling

Trygve Slagsvold Vedum meiner at alle som er for små forskjellar og ein raus velferdsstat, bør vere for ein streng innvandringspolitikk.

Støre opnar for å endre menneskerettane for å kunne kaste ut folk

Jonas Gahr Støre har presentert Ap-regjeringens «Plan for Norge». Den kunne like gjerne vært laget av kunstig intelligens, mener Sp-leder Trygve Slagsvold Vedum.

Julefeiring utan gud

No må vi kople oss fri frå USA, seier utanriksforskar og diplomat Henrik Thune.

Fiskar Paul O. Jensen lyt feire jul i Oslo i år. I hovudstaden trur han ikkje det vert råd å fange fisk til julemiddagen.