Aleksander Åsnes

I startellevaren i kampen mot Brasil hadde to av elleve spelarar nynorsk som hovudmål (eller tre, dersom Fredrik Aursnes starta). I 1998 var talet fire, og den gongen var begge målscorarane nynorskfolk.

syner fram sigeren til region­sentera i det norske samfunnet. Spelarane i 1998 kom frå små grender som Flo, Grodås og Rekdal. No er det ingen spelarar som er oppvaksen på gard. Derimot kjem dei frå stader som Hammerfest, Volda, Lyngdal, Bodø, Bryne og Langhus. Erling Braut Haaland har uttrykt eit ønske om å bu på ein gard på Jæren når han er ferdig som fotballspelar. Kanskje han kan kjøpe garden til grandonkelen Gabriel Høyland. Han har 596 kampar og 170 mål for Bryne FK, og har heile livet drive som bonde ved sidan av fotballen. Garden ligg ute for sal no.

 det norske landslaget «blendakvitt», og innvandrarar er faktisk underrepresentert i troppen. Av dei 26 spelarane er det fire som har ein forelder som ikkje er fødd i Noreg, og ingen som har to. Det er 15 prosent, medan 28 prosent av folk i Noreg har ein slik forelder. 11 prosent av folk i Noreg har minst éin forelder med bakgrunn frå Afrika eller Asia, medan berre sju prosent av troppen har det. I den franske troppen er derimot folk med innvandrarbakgrunn sterkt overrepresenterte. 81 prosent av startellevaren til Frankrike mot Paraguay hadde innvandrarbakgrunn, medan berre 23 ­prosent av det franske folket har det.

Brasil

Tom Henning Bratlile

#fff

24. april i 2025 dumpa statsminister Jonas Gahr Støre og finansminister Jens Stoltenberg ned i salongmøblane i Det ovale kontoret i Washington. Bodskapen dei fekk var positiv. «Flott land, flott leiar», sa Donald Trump til dei. «Eg vil gå på ski, eg elskar Noreg», la han til.

Seansen var eit utanrikspolitisk høgdepunkt for Støre-regjeringa. Noreg var blant dei fyrste som fekk audiens, og møtet gjekk heilt etter planen.

Men likevel mangla det noko – eller rettare: nokon – i den forgylte sofaen i Det ovale kontoret den formiddagen: Kor var Espen Barth Eide?

Jau, medan Støre og Stoltenberg utveksla høflegheiter med Trump, sat utanriksministeren i den tyrkiske hovudstaden Ankara. Reisa vart varsla berre dagen i førevegen. Kjelder med innsikt i saka fortel at Eide ikkje ønska å vere på andre sida av kloden då det offisielle Noreg vitja Trump.

Espen Barth Eide er på mange måtar den fødde utanriksminister: Han er son av ein folkerettsjurist og har intim kjennskap til irrgangane i dei fjernaste konfliktar. Han snakkar fleire språk og sit på eit formidabelt diplomatisk og akademisk nettverk. Samstundes skårar han lågt på sjølve grunnøvinga i norsk utanrikspolitikk: å ha eit godt forhold til USA.

Klassekampen har prata med ei rekkje sentralt plasserte kjelder som seier at Espen Barth Eide skil seg klart ut ved at han har eit dårlegare forhold til den amerikanske utanriksministeren enn det som er vanleg.

Sidan både statsminister Støre og finansminister Stoltenberg har tette band til USA, har Eide fleire gonger fått rolla som regjeringas tredje utanriksminister. Det kompliserte forholdet mellom Eide og USA har djupe historiske røter.

I 2008 sende den amerikanske ambassaden i Oslo eit notat heimover. Temaet var Espen Barth Eide, som då var statssekretær.

Eide har eit mykje meir ­solid fagleg grunnlag enn dei fleste.

Tredje­keeperen til Noreg

#000

Den som håpar på mindre uro, har ikkje skjønt kva pride er, meiner Fri-leiar 

Kvifor bør folk gå i pridetog i Oslo i helga?

– Fordi det er mange kampar som står att, og det er mykje som er verdt å gå i tog for. Rettane til skeive er under angrep frå fleire hald, og det er ikkje alle som kjenner seg fri til å vere den dei er. Særleg tenkjer eg at det gjeld transfolk i 2026, og at det er viktig å gå i pridetog for dei.

Kva tenkjer du om dei som seier at dei gjerne skulle ha gått i pridetog, men at dei ikkje kjenner seg heime der fordi dei er usamde med Fri i nokre politiske saker? Til dømes undervisning om kjønn i skulen, eller hormonbehandling for unge transpersonar?

–Eg tenkjer at det skal vere rom for folk med ulike meiningar om det i toget. Så lenge du stiller deg bak hovudbodskapen i pride, som er at alle skal få elske den dei vil og vere den dei er. Det vil alltid vere ulike syn på ulike einskildsaker, men pridetoget skal likevel vere ei stor og brei feiring av kjærleik og mangfald.

– Pride i Oslo er jo eigd av Fri, og difor meiner nokre at det er vanskeleg å skilje dei to. Kor tett tenkjer du at pride og Fri er knytt saman?

– Eg tenkjer at det er vanskeleg å skilje dei to. Det blir som å ta LO ut av arbeidarrørsla eller ut av 1. mai. Det ville ha vore historielaust og rart. Fri er etterkommaren etter Det norske forbund av 1948 og tidlegare LLH. Pride er ei feiring av dei sigrane som har skjedd, og dei kampane som er vunne. Det er også ei vidareføring av kampen. Det er ikkje mogleg å fjerne det frå den rørsla som har stått saman om dei kampane. Samstundes er det ikkje slik at du må vere samd med Fri om alt for å gå i pridetoget.

I sosiale medium ser eg at dykk vert skulda for å leggje ein radikal kjønnsideologi til grunn for verdssynet dykkar. Kva er eigentleg Fri sitt syn på kjønn?

–Det er eit faktum at det finst folk som er transpersonar, og som til dømes ikkje identifiserer seg med det kjønnet dei vart tildelt ved fødsel. Me veit til dømes at ulike kulturar har ulike forhold til kjønnsuttrykk og kjønnsidentitet, og at det openbert finst fleire kjønnsidentitetar utover berre mann og kvinne. Slik er det berre.

Finst det i tillegg ei biologisk todeling som ligg i botn, og som deler menneska opp i to kjønn?

Det går alltid eit pridetog

Stavern har lenge vore eit tyngdepunkt for det norske militæret. Faktisk hadde den norske marinen hovudsetet sitt her frå 1814.

Når me seglar inn til byen ser me også Staverns fort på Citadelløya, som grev Ulrik Fredrik Gyldenløve bygde mellom 1675 og 1679. Fortet er eit kruttårn i stein som stikk opp frå svaberga, kanonbatteri og fleire blokkhus i tre.

På motsett side av fjorden ser me dei store gule båthusa som ein gong husa krigsseglskipa til det norske forsvaret.

Ein ivrig fiskar med tatoveringar hjelper oss med den krevjande jobben det er å fortøye 

og me vandrar ut til Nerdrum museum, eit par kilometer utanfor sentrum.

Nerdrum musem er forseggjort og vakkert, i eit nedlagd fabrikklokale der det dein gong vart laga fyrstikker. Trappa opp til galleriet er skore av steinskjerar i Hustadvika på Nordmøre.

– Eit offentleg eigd museum ville ikkje ha teke seg råd til ei så flott trapp. Treskjerarane i Hustadvika er ekte handverkarar, seier dagleg leiar Martin Romberg.

Både han og dei andre tilsette er kledde i skjortel og jordfarga klede som står i stil med den store meisteren.

Dei serverer øl som er bryggja i nabolokalet, og Öde Nerdrum lyt fortelje at faren Odd diverre har meldt avbod frå den planlagde samtalen som Klassekampen skal arrengere. Han har vorte dårleg i varmen.

Sjølv om Öde må romme både sin far og seg sjølv i samtalen, gruar han seg ikkje. Han meiner nemleg at ein slik samtale snart vil vere gløymt.

På vitjing hjå Nerdrum

Svanhild går tett på land langs ­telemarkskysten, og det er lett å leggje merke til at fjell, berg og knausar her ser litt annleis ut.

Me er på enden av det særeigne Oslofeltet, som har sin motsette ende 220 kilometer nord i Brumunddal. Svaberga ser freistande ut å sole seg på, og me slepp ut det 300 kilo tunge ankeret vårt for å bade frå båten.

Industristader som Odda, Sauda og Høyanger får mykje merksemd i forteljinga om norsk industri. Kanskje fordi det kjem så mange forfattarar og kunstnarar frå nokre av dei stadene.

 kjerneområde til norsk industri i dag er likevel Telemark, der kalksteinen frå Oslofeltet møter det eldgamle ­grunnfjellet. Du treng kalkstein for å lage sement, og det gjer dei her. To tredelar av all sement som blir brukt i Noreg, kjem frå Telemark.

Nokre trur at det ikkje lenger finst industriarbeidarar att i Noreg, at alle har mastergrad og jobbar på kontor. Realiteten er at det framleis finst fleire hundre tusen industriarbeidarar i Noreg. Tusenvis av dei er på Herøya, i Brevik og i Rafnes i Telemark.

 til kai i Langesund, kjem det mange skodelystne for å sjå på skipet. Det syner seg at det finst eit uvanleg stort miljø for eldre båtar og skip her.

Om bord kjem også klubbleiar ved Yara Porsgrunn og leiar av Herøya Arbeiderforening.

Han meiner at industrien i området står framfor eit vegskilje, for dei stigande kraftprisane gjer at Telemark vert stadig mindre interessant å investere i for industribedrifter, trur han.

Han vil ha ei slags noregspris-ordning for bedrifter.

Industribastion ved vegskilje

Då han var 45 år gamal flytta Edvard Munch til Skrubben, rett utanfor Kragerø. Han hadde drukke samanhengande i fleire år, og til slutt vart han lagt inn på ein psykiatrisk klinikk i København med delirium og høyrselshallusinasjonar. Etter eit drygt halvår som pasient kom han seg på beina att, og tida på Skrubben skulle bli ein av dei mest intense og produktive periodane i karrieren hans. Han laga til eit utandørsatelier, og jamvel det mektige biletet «Solen» strekte han ut ved holmane og lét det stå der i all slags vêr. «Jeg så solen sto opp over klipperne – Jeg malte solen», sa Munch.

Sola låg også over fjorden då Klassekampens sommarbåt passerte Skrubben på veg inn mot Kragerø, etter å ha lagt Theodor Kittelsens Jomfruland bak oss. Klassekampens redaktør ville gjerne sjå den segnomspunne tårntjørna som Kittelsen har måla, for å sjå om ho der ville treffe på Nykken. I staden trefte ho på eit rådyr som vassa i tjørna, og dei to vart gode vener.

Innover mot byen er det ikkje mange hus å sjå. Til gjengjeld hyttar, store og flotte, på kvart nes og kvar holme. Med terrassar i stål og glas. Utan bilveg, men med kvar sine store moloar.

Det bur litt meir enn fem tusen menneske i Kragerø, men når hyttefolket kjem om sommaren, stig det til meir enn 60.000 i området. Nokre av dei dyraste hyttene i landet ligg her, medan Kragerø sjølv er lutfattig: Kommunen er på Robek-lista, og meir enn kvar femte innbyggjar går på uføretrygd eller arbeidsavklaringspengar.

Kanskje er det ikkje desse som handlar klede på den eksklusive Holzweiler-butikken eller på 

I dei tronge og vakre trehusgatene ser me fleire som er kledde i vestkantmarkørar som boblevest. Kanskje er det ikkje dei som har sørgt for at Kragerø er den einaste staden i landet som har ein ordførar frå Raudt. Her er partiet like stort som Arbeidarpartiet.

Ordførar Charlotte Therkelsen fortel at når ein kommune er så fattig at du er plassert på Robek-lista og staten har teke over kontrollen, då er lokaldemokratiet i praksis sterkt avgrensa.

– Alt som me vedtek som lokalpolitikarar kan bli gjort om av statsforvaltaren, om det har konsekvensar for budsjettet, sa Therkelsen då ho diskuterte kommuneøkonomi saman med redaktør Mari Skurdal på dekket av 

På slutten av attenhundretalet budde det mange fleire folk i Kragerø enn i dag. Tolv prosent av alle seglskip i verda var norske, og norsk tømmer var ei handelsvare verdifull som få. Skogar av eik, furu og gran vart til skip, hus og plankar i Nederland, England og Danmark. I Kragerø byrja dei med utskipinga på femtenhundretalet, og heldt på til skogane i Telemark nesten var vekke.

Nedgangen gjekk gradvis. I 2003 stengde det siste skipsverftet etter nesten fire hundre år med skipsbygging i byen. I 1989 var det slutt på Kragerøbanen, og i dag står Kragerø jernbanestasjon ramma inn av asfalt.

Det er eit veldig press på å byggje ut i skjergarden her.

I dei tusen hytters land

Øya Jomfruland kan ha fått namnet sitt fordi seglarar bad til Jomfru Maria då dei segla på Skagerrak, det opne og vêrharde sjøstykket som ligg mellom øya og Danmark. Den vakre og fruktbare øya må ha fortona seg som eit paradis for seglarane. Det gjorde ho også for Klassekampens sommarbåt 

då me kom dit på søndag. For fyrste gong på turen heiste me segla, og skrudde av motoren på reisa mellom Risør og Jomfruland.

Midt på øya står det to fyrtårn. Det fyrste vart bygd av tegl i 1838, og det andre av støypejarn i 1938. Framleis står dei der begge to, midt i det som no er Jomfurland nasjonalpark. Fyrtårnentusiasten og sakprosaforfattaren Jo van der Eynden hadde teke turen for å halde eit føredrag om nettopp fyrtårn søndag kveld, og dekket på 

 ti fyrtårn i Noreg, men i tida fram til 1905 vart det bygd meir enn to hundre til. På toppen av seglskutetida rundt 1880 kunne det på eit år passere titusenvis av skip på kysten mellom Danmark og Noreg, og fyrtårna vart livsnødvendige for at dei ikkje skulle gå på grunn og søkke.

På kvart fyr budde det folk året rundt, på dei største fleire familiar.

– Mange av fyrtårna var familiefyr. Både kone og ungar hadde arbeidsoppgåver. Det var arbeidet i fyret, men gjerne også med geiter og på eit lite fyrtårnsmåbruk, seier van der Eynden.

Men på nokre av fyra måtte fyrmeisteren bu der åleine. Det kunne gå mange veker, til og med månadar, før han såg nokon andre. Når slike stillingar vart lyste ut, stod det gjerne i jobbannonsen at søkjarane måtte ha sterke nervar. Likevel var det ikkje alle som meistra det.

 utvikla seg raskt, og gjekk stadig i retning av meir automatisering. I 1912 fekk Nils Gustaf Dalén nobelprisen i fysikk for ein solventil som automatisk stengde av gassen i fyra på dagtid. Den utnytta at ei svart stong tek til seg sol og utvidar seg meir enn nokre blanke stenger rundt. Og denne vesle rørsla opnar og lukkar ventilen. Slik kunne fyret stå ubemanna og spare gass om dagen heilt av seg sjølv.

Seinare vart både lys- og tåkeanlegg automatisert, og i 2006 vart Bøkfjord fyr i Finnmark avfolka som det siste.

– Eg har fleire gongar bede om dokumentasjon som syner at samfunnet faktisk har tent på denne avfolkinga av fyra, men eg har ikkje fått det, sa van der Eynden.

Både kone og ungar hadde arbeidsoppgåver på fyret

Til Jomfruland for fulle segl

Brage Arctander Dingsøyr

Tom Henning Bratlie

I går varsla regjeringa at dei vil forby all handel med israelske busetnadar i Palestina. Desse busetnadane er ulovlege etter folkeretten, men det bur likevel meir enn 600.000 israelarar der.

For SV-leiar Kirsti Bergstø er denne avgjerda noko å feire.

– Dette er eit historisk gjennomslag for palestinasolidaritet og folkeretten. No slår vi hòl på den straffridomen som Israel har hatt frå angrepa sine på palestinarane, seier ho.

Bergstø meiner lova er naudsynt for at det ikkje skal løne seg for Israel å halde fram okkupasjonen.

– Dette er eit viktig grep for å strupe økonomien i dei ulovlege busetnadene. Desse busetnadene tek meir og meir palestinsk land, bit for bit, og det er ein viktig del av israelsk politikk. Dette er ein tydeleg beskjed om at dei må stoppe, seier ho, og legg til at ho vonar resten av Europa lèt seg inspirere.

Lovforslaget stammar frå budsjettforhandlingane mellom dei fire raudgrøne partia i fjor, men det er fyrst no at det faktisk ligg føre. Også Raudt-leiar Marie Sneve Martinussen meiner at det sender eit viktig signal til Israel.

– Det er fyrste gongen Stortinget skal vedta ein målretta sanksjon mot Israel. Dette har vi kjempa for lenge, seier ho.

– Det er jo ikkje så mange varer vi importerer frå desse busetnadene?

Innfører historisk forbod

USA og Iran er samde om 14 punkt for fred, etter å ha vore i krig sidan februar.

Den norske utanriksministeren Espen Barth Eide (Ap) meiner USA kunne ha fått meir att ved å drive med diplomati i staden.

– Dette har vist grensene for militærmakt. Vi lever i ei tid der det er grenser for kor mykje ein klarer å få til berre med luftangrep. Det ser ut til å vere ein fordel for forsvararen. Det ser vi i Iran, og vi ser det same i Ukraina, seier han.

Eide meiner at det gjer diplomati og forhandlingar viktigare enn før.

– Eg tenkjer at dette opnar rommet for diplomati igjen. Dersom ein trudde at dei store no berre kunne ta seg til rette, viser dette at også rå makt har grenser. Kanskje får både normer, institusjonar og diplomati større rom igjen.

– Mange antydar at diplomati og folkerett får mindre å seie. Du tenkjer eigentleg motsett?

– Ja. Dette er ei særleg farleg tid. Stormakter viser fleire stader mindre respekt for grunnleggjande normer enn det vi er vane med. Det utfordrar FN, FN-pakta og viktige internasjonale institusjonar.

Tidlegare ambassadør Mona Juul, tidlegare statsminister og utanriksminister Thorbjørn Jagland (Ap) og tidlegare diplomat Terje Rød-Larsen er alle sikta av Økokrim etter avsløringane i Epstein-dokumenta.

Kanskje får normer og diplomati no større rom.

Har framleis trua på fredsnasjonen

Rødt trakk seg i protest mot kutt i formuesskatten. Det gjør ikke SV.

Etter måneder med arbeid i skattekommisjonen til Jens Stoltenberg (Ap) ligger det an til enighet om kutt i formuesskatten, forteller Astrid Hauge Rambøl.

Hun er Rødts representant i kommisjonen. Rett før det siste møtet deres onsdag, valgte imidlertid Rambøl å trekke seg fra arbeidet.

– Dersom lekkasjene ­stemmer, og kommisjonen går inn for massive skattekutt, så er ikke det noe vi kan akseptere, sier finanspolitisk ­talsperson for SV Marthe Hammer.

Likevel har SV ingen planer om å trekke seg sammen med Rødt.

– SVs representant er innstilt på å fullføre jobben, sier hun.

Camilla Bakken Øvald er SVs representant i kommisjonen. Hun bekrefter at hun ikke noen planer om å trekke seg, men vil ikke ­kommentere noe før arbeidet er ferdig.

– Dette er en kommisjon som er satt ned som et ­fagarbeid, og det er først til ­høsten og våren at den ­politiske behandlingen skjer. Da vil vi som parti gå inn i det.

Kommisjonen legger fram rapporten 24. juni neste uke, og først da vil forhandlingene om et forlik i Stortinget starte.

Det eneste grepet som flertallet er interessert i å se på, er å redusere formuesskatten.

SV trekker seg ikke fra skattekommisjonen

Pernille Ekornrud Grøndal

Anne Kari Hinna

Maga-rikingar dreg på cruise til Noreg 

11. juni legg luksusskipet Silver Dawn frå kai i København med eit utselt cruise til Noreg. På ti dagar skal passasjerane innom Bergen, Ålesund, Trondheim, Åndalsnes, Olden, Vik og Skagen, før turen endar i København 21. juni. Hillsdale marknadsfører reisa som eit «All-Inclusive Ultra-Luxury Cruise» med butlarteneste, restaurantar, utflukter og seminar til sjøs.

Bak cruiset står Hillsdale College, eit lite kristenkonservativt college i Michigan med tette band til den amerikanske høgresida og Trump-rørsla. Rektor Larry P. Arnn støtta Donald Trump i 2016, var seinare knytt til Trumps 1776-kommisjon, og Hillsdale har vore ein del av det konservative nettverket kring Project 2025, ifølge det danske researchkollektivet Redox.

Anita Apeltun Sæle er politisk redaktør i Norge Idag, landets største kristne vekeavis. Ho meiner besøket er av interesse for lesarane av Norge Idag, men vedgår at Klassekampen kom den kristne avisa i forkjøpet.

– Dette visste eg ikkje. Det må me dekka, seier Sæle, som har tette band til konservative og kristne miljø i USA og særleg Florida, der ho har sitt «second home».

– Maga-rørsla er enorm og Amerika endå større. Det er ikkje ei stemme. Maga er ei folkeleg rørsle som har mykje i seg. Eg er konservativ og glad for Maga-rørsla, men eg er ikkje einig i alt, seier Sæle, som har tolv år bak seg på Stortinget for KrF frå 1993–2005.

Ho viser til at det har komme element av antisemittisme inn i Maga-rørsla, som ho er sterkt ueinig i.

– At folk er på cruise til Norge, er ein trend overalt. Det må me forventa, seier ho.

Hillsdale College er sentral i forsøket på å bygge et intellektuelt stillas rundt trumpismen.

Trump-cruise kjem til Noreg

Fleire forlet FOR i protest: – Vi har mista tillit til leiinga

To nestleiarar og to sentralstyremedlemmer har trekt seg frå verva sine i partiet Fred og Rettferdighet (FOR), etter det som vert omtalt som ein «disputt».

Klassekampen har prata med ei rekkje kjelder i partiet, men ikkje fått klarleik i kva disputten eigentleg dreier seg om.

– Det går ut på at vi har mista tillit til leiinga. Vi stolar framleis på partiprogrammet, og vi jobbar framleis med partiet, men det er rett og slett leiinga vi meiner har svikta, seier tidlegare nestleiar i partiet Peter Eisenstein.

– Det er ei intern sak som eg ikkje vil gå inn i detalj på. Vi meiner at ting burde vore gjort annleis, og at det er så alvorleg at det ikkje var mogleg å halde fram i styret.

– Nei, om andre ting, seier Eisenstein.

FOR vekte mykje merksemd i fjor, då dei tapetserte t-banevognene i Oslo med reklameplakatar i 17. mai-helga. Bodskapen på plakatane var at dei heller ville bruke offentlege pengar på velferd enn på krigen i Ukraina.

Det er så alvorleg at det ikkje var mogleg å halde fram i styret.

Fire har forlatt leiinga i partiet Fred og rettferdighet (FOR)

Brage Dingsøyr

Alle partia på Stortinget har samla seg om ein oppdatert langtidsplan for Forsvaret. Planen inneber at forsvarssatsinga blir styrkt med til saman 120 milliardar kroner samanlikna med den opphavlege tidsplanen.

Blant grepa er raskare oppbygging av Finnmarksbrigaden, meir pengar til ammunisjon og forsyningsberedskap, raskare innfasing av nye ubåtar og fregattar, og satsing på langtrekkande luftvern, dronar og kritisk forsvarsinfrastruktur.

Regjeringa hadde frå før foreslått å styrkje langtidsplanen med 115 milliardar kroner. I forliket på Stortinget blir det lagt inn fem milliardar kroner ekstra fram til 2036, slik at den samla auken blir 120 milliardar kroner.

«Vi lever i ei meir utrygg tid og verd. Då må vi tilpasse forsvaret vårt til å handtere utfordringane i framtida. Det gir tryggleik for folk, og det er det viktigaste oppdraget vårt. For Arbeidarpartiet er det svært viktig at heile Stortinget står samla bak ei historisk opptrapping av forsvaret dei neste åra», skriv parlamentarisk leiar i Arbeidarpartiet, Tonje Brenna i ein e-post til Klassekampen.

I forliket blir også arbeidet med langtrekkande luftvern framskunda. Stortinget skal få ei sak om retningsval for anskaffinga våren 2027, medan investeringsvedtaket etter planen skal kome våren 2028.

Forsvarspolitisk talsperson i Raudt Bjørnar Moxnes seier at det nye forsvarsforliket gjer at me klarar oss betre utan hjelp frå amerikanarane.

– Me må bli mindre avhengige av USA, og det er det som skjer no, seier Moxnes.

Stortinget samd om forsvarsplan

På 70-talet var det ein amerikansk mann som fekk ein hjerneskade som gjorde at han ikkje kunne kjenne på kjensler. Han hadde ein skade i den delen av frontallappen som knyter kjensler, verdiar og vurderingar saman, og det øydela livet hans.

 til å tenkje var framleis som før, og han var ikkje dårlegare til å løyse kognitive oppgåver. Likevel vart det krevjande for han å ta val, og dei vala han tok, var ofte dårlege. Det blir fortalt at han kunne nytte fleire timar på å finne ut kva restaurant han skulle ete på, for det var så mange ulike omsyn å vege opp mot kvarandre: pris, avstand til restaurant, menyutval og så vidare. Me andre trur kanskje at me også tek val på denne måten, men i realiteten er det kjenslene me brukar til å vurdere kva restaurant me skal gå på. Den anonymiserte pasienten vert kalla EVR/Elliot, og hjerneskaden hans lærte oss mykje om korleis hjernen vår eigentleg fungerer.

konservative påverkaren Elias Omberg har fått mykje merksemd i det siste. Han har studert psykologi, men ser likevel ikkje ut til å ha forstått heilt korleis me menneske fungerer. Han meiner at kjensler tek for mykje plass i den offentlege samtalen og vil heller ha rasjonelle argument. Sjølvsagt er det mogleg å la seg for mykje styre av kjenslene sine, men eit slikt skilje mellom kjensler og rasjonalitet gir ikkje så mykje meining. Konservatismen til Omberg byggjer nok også på verdiar og moralsk intuisjon, eller det me kan kalle kjensler.

Kjensler

Gustav Gillund

(tekst og foto

Kulturminister Lubna Jaffery (Ap) vitja Kina førre veke. Med det vart ho den tredje norske statsråden som har reist til Kina så langt i år og den femte så langt i denne stortingsperioden.

Jaffery var der for å knyte tettare band med den kinesiske kulturministeren.

Ho er den femte i rekkja av statsrådar som har vitja Kina i år og i fjor. Dei andre er statsminister Jonas Gahr Støre, utanriksminister Espen Barth Eide, utviklingsminister Åsmund Aukrust, fiskeriminister Marianne Sivertsen Næss.

– Me er her for å signere det som vert kalla eit omforeint memorandum med Kina. Det betyr at me inngår eit samarbeid på kulturfeltet. Den kinesiske kulturministeren er veldig oppteken av Henrik Ibsen og Jon Fosse, seier Jaffery.

Norske kulturaktørar har dei siste åra hatt stor aktivitet i Kina, frå arkitektur og design til litteratur, scenekunst, musikk og film. Snøhetta står bak fleire store kulturbygg, medan norske forfattarar som Jon Fosse, Karl Ove Knausgård, Maria Parr og Jo Nesbø er omsette og publiserte.

Norsk film har òg fått gjennomslag, mellom anna med «Elskling» under Beijing International Film Festival i 2025. Samstundes har artistar som Aurora, Kygo, Alan Walker, Sigrid og KEiiNO spelt i Kina, og samisk kultur har fått merksemd gjennom både musikk, film og barnebøker.

– Det finst ei lang liste over nordmenn på kulturfeltet som gjer det bra i Kina. Det er ein stor marknad. Maria Arredondo er den største norske artisten her, og eg skal snart vere med på eit arrangement med forfattaren Simon Stranger, seier statsråden.

Så skal ikkje eg fortelje kinesarane korleis dei skal gjere ting.

Regjeringa valfartar til Beijing

SV-leiar Kirsti Bergstø seier at partiet tek med seg kravet om ein skilnadskommisjon inn i forhandlingane om revidert nasjonalbudsjett.

– Vi veit at det er større skilnader i Noreg enn på hundre år. Skilnadene har auka trass i at det har vore ei regjering i fleire år som har framheva verdien av små skilnader. Difor ønskjer vi å gjere eit skikkeleg arbeid for å kartleggje kva som er statusen, sier ho.

Bergstø meiner ein slik kommisjon bør sjå breitt på korleis ulikskap verkar inn på ulike delar av samfunnet.

– Både på formue, bustad, arbeidsliv og demokratisk påverknad, helseutfordringar og fattigdom.

Ho seier målet ikkje berre er å lage ein ny rapport, men å få fram konkrete tiltak.

– Og så vil vi at ein slik kommisjon skal sjå på kva som kan vere dei viktigaste grepa for å gjere noko med problemet. Det er viktig for å få kunnskapen opp, og for å faktisk gjere noko med aukande ulikskap.

SV-leiaren viser til at små skilnader lenge har vore ein del av sjølvforståinga i norsk politikk.

SV krev statleg utval om likskap

– Vi kommer ikke under Frankrikes atomparaply, sier Jonas Gahr Støre

Forrige uke sluttet statsminister Jonas Gahr Støre (Ap) seg til franskmennenes atomvåpeninitiativ, kalt «framskutt avskrekking».

Det har skapt reaksjoner innad i Støres eget parti. Tidligere partisekretær Raymond Johansen er blant dem som frykter at det fransk-norske samarbeidet kan føre til økt rustningskamp i Europa.

Statsministeren vil nå berolige kritikerne. Han har derfor invitert Klassekampen inn for å svare på kritikken mot at Norge trer inn i det franske atomvåpeninitiativet. Støre avviser bestemt at Norge har blitt en del av en ny atomvåpenallianse.

– Vi kommer ikke under Frankrikes atomparaply. Det er ikke en avtale. Det er ikke en forpliktelse. Det er en åpning for å snakke med Frankrike på et område hvor Frankrike før ikke snakket med noen, sier Støre.

Det mener han gir Norge mer innsikt i hvordan Frankrike vurderer trusselbildet og deres atomvåpenkapasiteter.

Frankrikes atomvåpen er ikke en del av Natos kommandostruktur. Men med «fremskutt avskrekking» har Frankrike åpnet for at Europas sikkerhet inngår i deres vitale interesser, som de beskytter med sine atomvåpen. Tradisjonelt har Frankrike ment at ingen land vil bruke atomvåpen og true sin egen eksistens for å beskytte et annet land.

– Hvorfor skal vi stole på at Frankrike skulle beskytte oss da?

– Jeg har aldri sagt at jeg stoler på at Frankrike skal beskytte oss med sine atomvåpen. Franske atomvåpen bestemmes ene og aleine av den franske presidenten. Vi er en del av Natos kollektive beskyttelse, der amerikanske kjernevåpen inngår, og det er fortsatt situasjonen, sier Støre.

Utenriksminister Espen Barth Eide sa i Klassekampen lørdag at «vi må ha en åpen og ærlig diskusjon om atomvåpnenes plass i forsvaret av Norge».

Jeg har aldri sagt at jeg ­stoler på at Frankrike skal beskytte oss med sine atomvåpen.

– Vi kommer ikke under Frankrikes atomparaply

Det hastar å få Noreg inn i EU, og det bør skje utan ei folkeavstemming, ifølgje professor Janne Haaland Matlary

– Kvifor hastar det for Noreg å bli medlem av EU, slik du skriv i ein kronikk i Dagens Næringsliv?

– Handelspolitikk har vorte tryggingspolitikk, både frå USA si side, politiseringa til Trump, tollpolitikken og denne villmannsferda, der du risikerer å få noko heilt ut av det blå. Så er det Kina, som stadig blir mektigare. Kina er vinnaren i dette stormaktsspelet no, på grunn av Trumps inkompetanse og rare politikk. Hovudpoenget mitt er det som heiter

: Små land må vere verna av den einaste samla aktøren som finst i Europa på desse områda. Ikkje den militære avskrekkinga, men alt anna. Og det er EU.

– Du brukar dømet med at vi stod åleine då vi vart sanksjonerte av Kina etter at Liu Xiaobo fekk fredsprisen. Men Litauen, som er EU-medlem, vart jo endå hardare sanksjonert etter at dei opna konsulat for Taiwan. Viser ikkje det at det ikkje hjelper å vere i EU i møte med Kina?

– Jau, men det å opne konsulat for Taiwan er ein større provokasjon. Taiwan betaler pengar for å få diplomatisk anerkjenning, og difor er det også nokre Småland i Latin-Amerika som anerkjenner Taiwan. Men at Litauen gjer det, er å gå langt utanfor normal vestleg politikk. Det må seiast at EU ikkje har våga å kritisere Kina på menneskerettar i særleg stor grad, nettopp på grunn av handelsstraffa ein kan få, politisk boikott og alt dette. Det er i alle fall ikkje bra for eit lite land å plutseleg hamne i ein slik situasjon igjen.

– Men korleis konkret kan vi bli skadelidande av å stå åleine dersom også Litauen vert straffa?

– Det er jo at du blir isolert. Du får kanskje støttefråsegner. Men er vi del av ein EU-handelspolitikk overfor Kina, så er det EU som må vere aktøren vis-à-vis Kina, ikkje Noreg. Stormaktene, USA inkludert, vil ikkje forhalde seg til EU. Dei vil forhalde seg til enkeltland fordi då er dei alltid den største aktøren. Det har russarane alltid vilja gjere. Det vil Kina også. Så samanfatta trur eg det er uhyre viktig at Europa kan ha tyngd i verda. Då må vi vere samla. Vi må vere éin aktør. Sjølv om vi kan krangle på innsida lenge før vi blir samde om kva vi skal gjere, må vi utetter vere éin aktør så langt som mogleg.

– Du seier jo at du er redd for ei folkerøysting fordi det kan skape polarisering, demagogi og populisme. Du skisserer i staden ein slags snikinnmelding, der Stortinget berre gjer det.

– Nei, eg skisserer at det faktisk er Stortinget som har ansvaret for å melde Noreg inn i EU.

– Ja, det var det eg kalla snikinnmelding. Vil ikkje det kunne skape endå meir populisme i framtida dersom folk oppfattar at Stortinget har gjort det utan ei folkerøysting?

Vil ikkje høyre med folkedypet

Statsminister Jonas Gahr Støre (Ap) kunngjorde onsdag at Noreg og Frankrike har inngått eit historisk atomvåpensamarbeid. Det skapar sterke reaksjonar hos fleire Ap-profilar.

– Dette bidreg til å gjere avskrekkingsspiralen endå meir spent, og til å auke rolla atomvåpen spelar i tryggingspolitikken. Det vil også drive fram meir opprusting, seier Raymond Johansen.

Johansen er i dag generalsekretær i arbeidarrørslas humanitære organisasjon Norsk Folkehjelp. Tidlegare har han vore både partisekretær i Ap, byrådsleiar i Oslo og statssekretær i Utanriksdepartementet.

Han meiner at atomsamarbeidet med Paris svekkjer ikkjespreiingsavtalen, som er ratifisert av 191 land. Han er òg kritisk til at avtalen aldri blei diskutert ope i offentlegheita før den blei kunngjort.

– Det burde ha vore meir offentleg debatt, høyringar, helst ei utgreiing. Det franske initiativet kan bidra til betre avskrekking av Russland, men det vil også innebere auka risiko og større fare for eskalering og mistydingar. Utfallet kan bli katastrofalt.

Gaute Skjervø, som er leiar i Støres ungdomsparti AUF, er også skuffa og overraska over avtalen.

– Vi i AUF er for atomvåpennedrusting, også i desse ulvetider, seier han.

Han fryktar at kontrollen over franske atomvåpen kan hamne i hendene på ytre høgre-politikar Marine Le Pen etter det neste presidentvalet.

Splid i Ap om franske atomvåpen

Christopher Olssøn

KI-sjef går hardt ut mot KI-mani i staten

I ein mørk kjellar under den gamle amerikanske ambassaden i Oslo kunne ein tysdag denne veka høyre oljefondssjef Nicolai Tangen prate til lyden av dundrande bassmusikk. «Det er ingen som gidder å jobbe i en bedrift som ikke bruker KI», sa eit opptak av stemma til Tangen.

Næringslivsfolk, offentlege byråkratar og teknologioptimistar var samla til Tek Norge sin årskonferanse, og det store temaet var korleis Noreg skal unngå å tape KI-kappløpet.

Nora Gjøen-Gjøsæter, leiar for kunstig intelligens i IT-selskapet Kantega, er kritisk til det store presset på å bruke KI i offentleg sektor.

– For meg framstår det som at det er manglande kompetanse på KI i det offentlege, men eit veldig press på å bruke det. Også til oppgåver som ikkje eignar seg til å løyse med KI. Folk må få skikkeleg opplæring i korleis dei skal bruke desse verktøya. I staden for å ta ansvar for opplæring, verkar det som ein måler aktivitet, seier Gjøen-Gjøsæter, som også er tidlegare landslagskeeper for Noreg i fotball.

Støre-regjeringa har store ambisjonar for norsk bruk av kunstig intelligens. Mellom anna vil regjeringa at 100 prosent av alle offentlege verksemder bruker KI innan 2030. Regjeringa vil òg bruke offentleg støtte på KI-leia innovasjon i privat sektor, og at data og tekst frå offentlege arkiv skal brukast til trening av KI-modellar.

Gjøen-Gjøsæter er kritisk til tempoet i det statlege KI-arbeidet. Frå talarstolen på konferansen tok ho eit oppgjer med målet om kor mykje KI offentleg sektor skal bruke:

– Det er mykje snakk om at det går eit KI-tog no. Men greia med tog er jo at dei går fleire gonger. Faktisk med jamne mellomrom, sa ho til dei frammøtte.

Aleksander Åsnes

Artikler

Brasil

I Espen Barth Eide har regjeringa ein utanriksminister som er skremmande dyktig – og mindre mektig enn USA trur.

Den som håpar på mindre uro, har ikkje skjønt kva pride er, meiner Fri-leiar

På vitjing hjå Nerdrum

I ytre Telemark handlar det meste om industri.

Kragerø er ein av dei fattigaste stadene i landet. Kvifor kan du då kjøpe ekte kasjmir i fleire butikkar her?

Eit fyrtårn er godt å ha når du skal finne leia.

Innfører historisk forbod

Utanriksminister Espen Barth Eide (Ap) meiner at norsk fredsdiplomati har gode år i vente, trass Epstein-avsløringane.

Rødt trakk seg i protest mot kutt i formuesskatten. Det gjør ikke SV.

Maga-rikingar dreg på cruise til Noreg

Fire har forlatt leiinga i partiet Fred og rettferdighet (FOR)

Partia på Stortinget vart i går samde om eit nytt forsvarsforlik.

Kjensler

Berre sidan stortingsvalet har fem norske ministrar vitja Kina. Sist ute er kulturminister Lubna Jaffery.

SV krev statleg utval om likskap

– Vi kommer ikke under Frankrikes atomparaply, sier Jonas Gahr Støre

Det hastar å få Noreg inn i EU, og det bør skje utan ei folkeavstemming, ifølgje professor Janne Haaland Matlary

Den nye atomvåpenavtalen med Frankrike møter motstand i Arbeidarpartiet.

KI-sjef går hardt ut mot KI-dilla i staten

Urnes

Leander Djønne har flytta heim til Hardanger. Der skriv han bøker, dyrker eple og byggjer ein annan heim enn den han kom frå.

17. mai

SV skal få nytt slagord

Nordea-direktøren er klar: Det går knallbra i norsk økonomi

Leder i lokomotivførerforbundet raser etter regjeringens forslag om å selge staten ut av Mantena. Det hele er en misforståelse, svarer Kamzy Gunaratnam.

Slapp tog-bombe: Gir klarsignal for private

Brasil

I Espen Barth Eide har regjeringa ein utanriks­mi­nister som er skremmande dyktig – og mindre mektig enn USA trur.

Den som håpar på mindre uro, har ikkje skjønt kva pride er, meiner Fri-leiar

På vitjing hjå Nerdrum

I ytre Telemark handlar det meste om industri.

Kragerø er ein av dei fattigaste stadene i landet. Kvifor kan du då kjøpe ekte kasjmir i fleire butikkar her?

Eit fyrtårn er godt å ha når du skal finne leia.

Innfører historisk forbod

Utanriks­mi­nister Espen Barth Eide (Ap) meiner at norsk freds­di­plo­mati har gode år i vente, trass Epstein-av­slø­rin­gane.

Rødt trakk seg i protest mot kutt i formues­skatten. Det gjør ikke SV.

Maga-rikingar dreg på cruise til Noreg

Fire har forlatt leiinga i partiet Fred og rettfer­dighet (FOR)

Partia på Stortinget vart i går samde om eit nytt forsvars­forlik.

Kjensler

Berre sidan stortings­valet har fem norske ministrar vitja Kina. Sist ute er kultur­mi­nister Lubna Jaffery.

SV krev statleg utval om likskap

– Vi kommer ikke under Frankrikes atompa­raply, sier Jonas Gahr Støre

Det hastar å få Noreg inn i EU, og det bør skje utan ei folke­av­stem­ming, ifølgje professor Janne Haaland Matlary

Den nye atomvå­pen­av­talen med Frankrike møter motstand i Arbei­dar­par­tiet.

KI-sjef går hardt ut mot KI-dilla i staten

Urnes

Leander Djønne har flytta heim til Hardanger. Der skriv han bøker, dyrker eple og byggjer ein annan heim enn den han kom frå.

17. mai

SV skal få nytt slagord

Nordea-direktøren er klar: Det går knallbra i norsk økonomi

Leder i loko­mo­tiv­fø­rer­for­bundet raser etter regje­ringens forslag om å selge staten ut av Mantena. Det hele er en misfor­stå­else, svarer Kamzy Gunaratnam.

Slapp tog-bombe: Gir klarsignal for private

I Espen Barth Eide har regjeringa ein utanriksminister som er skremmande dyktig – og mindre mektig enn USA trur.

Utanriksminister Espen Barth Eide (Ap) meiner at norsk fredsdiplomati har gode år i vente, trass Epstein-avsløringane.

Rødt trakk seg i protest mot kutt i formuesskatten. Det gjør ikke SV.

Fire har forlatt leiinga i partiet Fred og rettferdighet (FOR)

Partia på Stortinget vart i går samde om eit nytt forsvarsforlik.

Berre sidan stortingsvalet har fem norske ministrar vitja Kina. Sist ute er kulturminister Lubna Jaffery.

– Vi kommer ikke under Frankrikes atomparaply, sier Jonas Gahr Støre

Det hastar å få Noreg inn i EU, og det bør skje utan ei folkeavstemming, ifølgje professor Janne Haaland Matlary

Den nye atomvåpenavtalen med Frankrike møter motstand i Arbeidarpartiet.

Leder i lokomotivførerforbundet raser etter regjeringens forslag om å selge staten ut av Mantena. Det hele er en misforståelse, svarer Kamzy Gunaratnam.