Solveigs salt

Naturleg hanndyr

Skal han bli far, må han ikkje blanda saman paring, kamp og jakt.

Solveig Aareskjold (Forfattar)

Så langt tilbake som det har vore laga film om dinosaurar, har dei kome farande på skrå ut or bakgrunnen med ville brøl og kjeften på vidt gap. Inga vitskapleg forsking har kunna hindra den hyperforskrekkelege Tyrannosauros rex i å bli framstilt som så støyande at dersom han hadde åtvara byttedyra på den måten i det verkelege livet, hadde han svolte i hel lenge før han rakk å utvikla seg. Jamvel levande dyr som er filma i sitt eige miljø, blir fortolka av menn som ikkje veit skilnaden på jakt, kamp og paring, og som ikkje har forstått at det berre er menneska som ser på klokka – med gamle David Attenborough som heiderleg unntak.

Du må være abonnent for å lese denne artikkelen

Bli abonnent

Solveigs salt

Likevekt

Eg synest det er stas når fotballfansen vår sit på ein amerikansk stadiontribune og roper hu! hu! mens dei gjer åretak med armane som om dei ror eit vikingskip. For det særeigne med kulturen her i nord var at krigarane rodde sjølve, i staden for å fylla dei smekre skipa sine opp med slavar. Rett nok brukte ikkje dei verkelege vikingane kuhorn på hjelmane, og ikkje var det noko typisk norsk med dei heller: I dei norrøne sogene er ein viking det same som ein røvar, same kor han kjem frå. Dessutan var den såkalla vikingtida først og fremst kjenneteikna ved havgåande skip og internasjonal kontakt, og kunne vel så gjerne heitt den norrøne utferdstida. Eller den store samhandlingsepoken, i og med at det ikkje blei mindre vald etterpå, då makta blei samla på færre hender. Dessutan fekk folk flest skralare helse, og det var knapt nokon som hugsa at det hadde funnest ein liten koloni av norskætta kvinner og menn i Nord-Amerika. Ein gong midt på ellevehundretalet, halvtanna hundre år etter at handelsmannen Leiv Eiriksson steig i land i Vinland og hundre år etter at vikingtida offisielt var slutt, kom bergensaren Eindride unge heim frå det indre Middelhavet, der han hadde jobba som leigesoldat, og sa til Ragnvald jarl, som var på besøk frå Orknøyane, at han burde ta seg ein tur til dei store og mektige landa i sør, han òg. Det blei opptakta til ei kombinert røvar- og pilegrimsferd som gjev innsyn i den eineståande likevektsfilosofien i ein nesten gløymd kultur. Mange ville vera med, så sant Ragnvald var førar for heile ekspedisjonen, for han var svært godt likt.

Solveig Aareskjold

Halv­prin­sen

No i veka avgjorde Borgarting lagmannsrett at Marius Borg Høiby, som er sikta for vald i nære relasjonar og ei mengd med andre overgrep, ikkje skulle få permisjon frå varetektsfengsel for å vera saman med den sjuke mor si, kronprinsesse Mette-Marit. For det kan ikkje gjelda andre reglar for han enn for andre, og heile kongeriket har forstått at han ikkje er til å ha gåande laus. Det står respekt av at kongefamilien ikkje har misbrukt stillinga si til å pressa fram ei særordning. Godt er det òg at dei ikkje har støytt han frå seg, verken fordi han opphavleg kom frå eit svært lite majestetisk samfunnssjikt, eller på grunn av det han har gjort i det siste. Likevel har han heilt sidan barndomen hatt status som eit slags ufullstendig familiemedlem, med lågare rang enn halvsøskena, og samtidig friteken frå slike plikter og krav som får unge menneske til å setja føter under seg. Mette-Marit blei kongeleg av å gifta seg med tronarvingen, men det fanst ingen merkelapp til å klistra på den vesle guten som følgde med på kjøpet, ingen ærverdig gamal tradisjon for «steprins» eller «halvprins» som kunne gje han ei rolle på slottet og ei retning i livet. Og i ein heim der mat, hus og straum var gratis, og ingen av foreldra hadde yrkeserfaring, var det ingen som gjorde det klart for han at skulle han bli sin eigen herre, måtte han klatra eit trinn nedover rangstigen. Alt var vel og bra så lenge han var liten og søt, og ved å halda seg med ein lys lugg og eit uskuldsblått blikk lenge etter at han var ferdig utvaksen, har han glidd unna dei utfordringane som dei fleste unge treng om dei skal bli gagns menneske.

Solveig Aareskjold

Å kryssa ei gate

Mens eg stod på vestsida av Kongsgata i Stavanger og venta på at trafikklyset skulle skifta til grøn mann, kom det dundrande forbi ei lang rekke med svartkledde gamlingar på digre motorsyklar. Dei fylte den tronge gata med øyredøyvande gjenlyd og giftig eksos, tre-fire i breidda, låge på giret og tunge på gassen, med stive blikk i pløsete fjes og breie kroppar på breie sete. Mange låg bakoverlente og skrevde som til masseundersøking for prostatakreft. Der fekk dei raudt lys. Eg løfta høgrefoten for å trø ut i gangfeltet – og drog han til meg igjen med det same, for dei køyrde tvers gjennom krysset utan verken å sjå seg til sides eller stansa. Så eg fekk berre venta tolmodig til alle hadde passert, og det tok si tid. Jamvel etter at fortroppen var forsvunnen sørover mot Hillevåg, strøymde det på med grovt maskineri og aldrande biomasse ut or svingen nord ved domkyrkja.

Solveig Aareskjold