Ideen om blodsband druknar i kulturelle motsetnader.
Ei godt vaksen kvinne frå Nord-Noreg ville busetja seg i nærleiken av søster si i Sør-Sverige, og gjekk saman med henne inn på kontoret til ein eigedomsmeklar for å skriva under kontrakt på kjøp av husvære. Seljaren var òg norsk, litt eldre enn dei to, og så prikk lik halvsøster deira at dei stivna der dei sat. For halvsøstera hadde døydd for eiga hand for meir enn tretti år sidan.
Allerede abonnent? Logg inn
Bak huset vårt står det ei sitkagran, sliten og rufsete og heller låg for alderen. Endå fangar ho nordavinden før han rekk å blåsa rett inn i stova. Ho gjer det ikkje for å vera god mot oss, og hadde ho fått velja, ville ho nok heller ha planta seg på ein lunare stad, så ho kunne strekkja ut greinene utan at vinden tørka ut kvistar og bar. Dess meir takksam er eg for at ho enno held stand, og ikkje visna vekk den sommaren då ho blei sjuk og nesten alle dei lysegrøne skota fall av. Ein kveld no i mai sat eg på golvet under glastaket i vinterhagen og såg at ei ringdue kom gåande ganske langsamt bortover ei krokete grangrein med kurs for det gamle skjorereiret innmed den tjukke stamma. Ho steig oppi som ei barselkvinne i ei seng, og eg såg opp på henne med undring og age: Tenk at ho ligg der rett over hovudet på meg og er mor! Sånn ville eg òg hatt det den gongen eg fødde, fri og avskjerma og i harmoni med naturen. I staden fall eg i hendene på eit patriarkalsk helsevesen som var så hekta på makt at det var farleg for folk.
Solveig AareskjoldEyvin Dahl kom til Stavanger som ung lege i 1922. Han gjorde seg sterkt gjeldande som radikal politikar, og dreiv for eiga rekning eit svært godt utstyrt sjukehus der det ikkje var så nøye om pasientane kunne betala. Men det er først i år at han har fått sin eigen biografi, «Med åpent visir», skriven på grunnlag av mangeårig studium av historikaren Jan Magne Arntsen. Bakarst i boka står kortromanen «Samfundet dreper», som Dahl skreiv i 1934, då han var sjuk av nervefeber og ikkje kunne gå på jobb. Han opnar nesten Alexander Kielland-aktig med ei poetisk-sarkastisk skildring av husværa til fattige og rike, og held fram med nådelaus utlevering av ein kristeleg skomakar som ikkje greier omstillinga frå handverk til industri og drikk opp dei pengane som kona skulle kjøpt mat til ungane for. Deretter samlar han seg med veldig engasjement om den tragiske lagnaden til skomakardottera Vesla, som han møtte første gong då ho var ein optimistisk liten jentunge, og ikkje såg igjen før det var for seint. Her tek Dahl utan vidare til å snakka med si eiga røyst, som vakthavande lege den natta tolv år gamle Vesla blir innlagd med lungebetennelse. Det gjev forteljinga ein uventa vri, som om Alexander Kielland skulle kome på besøk hos Marianne i «Garman & Worse» og gjeve henne si fulle støtte til å slå tilbake mot dei som har straffa henne for at ho har våga seg til å ha eit kjønnsliv.
Solveig AareskjoldDen 99 år gamle David Attenborough, i seg sjølv eit naturens underverk, har brukt mesteparten av livet på å laga filmar om dyr og planter for TV. I den siste, som ligg ute på Netflix, sit han heime i stova og ser tilbake på nokre opptak frå Rwanda som han var gjorde i 1978. Planen var å snakka om utviklinga av tommel- og peikefinger mens ein fjellgorillaflokk pusla i bakgrunnen. Men best som det var, kom det ein treårs gorillaunge og heiv seg i fanget på han, og den vitskaplege observatøren var forvandla til leikeonkel. Dette hadde aldri kunna skje om det ikkje var for det banebrytande arbeidet til primatologen Dian Fossey, seier Attenborough. Ho studerte desse utryddingstruga slektningane våre i felt frå 1967 til 1985, og utvikla ein metode for vern og restaurering som har ført til at dei no har blitt dobbelt så mange. Av henne lærte han å laga høyrbare pustelydar når han nærma seg, omtrent slik menneske i gamle bygdesamfunn gjev frå seg nokre små kremt før dei går inn gjennom den opne døra til naboen.
Solveig Aareskjold