Pensumlitteraturen handla om kvinner som det gjekk gale med.
Då eg var elleve år, tapte mor kampen om å halda meg unna hesteryggen, og deretter gjekk det i galopp. Farfar fortalde meg at når jokeyane på Øvrevoll datt av, rulla dei seg saman og trilla bortover som ein ball. Det tenkte eg mykje på, og første gong eg blei kasta av, landa eg på høgre skulder og gjorde nett som farfar hadde sagt. Det tok eg som eit teikn på at eg utan fare kunne setja meg opp på kva hest eg ville.
Allerede abonnent? Logg inn
Det er ingen ting som svinger sånn som det gjorde før,» seier tanta til Beate. I ungdomen hadde ho den uforliknelege Robert Normann til å spela opp til dans, og det er berre i sjeldne stunder med Django Reinhardt på grammofonen at ho finn tilbake til det Oslo som ein gong var. Men for meg, som først lærte denne byen å kjenna gjennom barnetimen for dei minste i radioen, der den fjåge røysta til Anne-Cath Vestly mana fram ein slitesterk småkårsidyll, er han framleis like venleg og imøtekomande. Det kjem særleg av at då eventyrstundene til Anne-Cath ebba ut, tok Lillebjørn Nilsen over med «Fin frokost» og den gamle brua som kan bera hundre mann berre dei ikkje marsjerer. Ho spenner over Akerselva, som han kanskje ikkje nemner direkte i nokon av songane sine, men som likevel må ha vore ei poetisk åre der ho flyt blank og tankefull forbi like bak huset hans i Maridalsveien. Der terrenget skrånar ned mot sentrum, ligg heimen til den moderlege Hønse-Lovisa og balanserer mellom dikting og sanning, med eit skilt utanpå som fortel at ho var ein rollefigur i skodespelet «Ungen» av Oskar Braaten. Verkelege menneske kan få kjøpt verkelege vaflar der, og ein travel far med ein unge som nettopp har sovna, kan trilla barnevogna ned til benken nedi bakken og få seg ei fredastund i elvebruset nett der det aukar på med kvitt skum mot svart berg. I flatare land, som Frankrike, traskar turistane omkring i snirklete parkar og ser på springvatn som må pumpast opp med energikrevjande maskineri for å koma høgt nok til vêrs til å sjå flott og imponerande ut. Det kan vel greia seg når ein ikkje har noko anna, men det er ingenting mot ei livs levande elv som renn for eiga kraft. Den norske hovudstaden, som i alle år hadde fått høyra at han berre var ein dum liten småby i eit land som ingen hadde høyrt om, måtte gå nokre rundar med seg sjølv før han forstod at desse fossestryka som ein gong dreiv vasshjula til dei fabrikkane som sidan har blitt restaurantar og kulturhus, har mykje meir sprut i seg enn fontenene i Versailles.
Solveig AareskjoldBondeguten frå Nebraska er liten og spinkel som ein søndagsskuleengel, og så fattig at han må snika seg til å overnatta på arbeidsplassen, som er akuttmottaket i fjernsynsserien «The Pitt». Han finn seg audmjukt i den motgangen han møter, enten det no er å bli oversprøyta med blod eller å bli terga av ein annan nyutdanna lege som på sitt vis er like utanfor som han sjølv. Likevel hadde han knapt greidd seg om ikkje overlegen hadde sett etter at han ikkje lét seg utnytta av dei særskilt trengande, som den unge kvinna som blei enkje etter at mannen hennar, som var bonde, kom inn med tredjegradsforbrenning over heile kroppen. Men etter kvart som serien skrir fram, viser det seg at jamvel den reinaste nestekjærleik ber i seg eit grann av makt, og jamvel den gode hjelparen kastar skugge. «The Pitt» er eit dramatisk verk skapt etter det aristoteliske prinsippet om einskap i tid og stad: Kvar sesong handlar om ei einaste femten timars vakt, der kvar episode tek for seg ein einaste time på det same sjukehuset. I motsetnad til sjukehusseriar flest er han fri for kjærleiksintrigar og sjarmerande dritsekker, og av verda utanfor ser me ikkje anna enn parkeringsplassen og litt av gata. Det meste av dramatikken ligg i behandling av skadar, som er så nøyaktig framstilt at ein ung kirurg eg kjenner, seier at han har lært ein ny metode for å stansa blodsprut frå halsen. Samtidig er denne serien eit moralsk åtak på den statlege raseringa av helsevesenet, avskaffinga av demokratiet og innføringa av einevelde i USA.
Solveig AareskjoldBak huset vårt står det ei sitkagran, sliten og rufsete og heller låg for alderen. Endå fangar ho nordavinden før han rekk å blåsa rett inn i stova. Ho gjer det ikkje for å vera god mot oss, og hadde ho fått velja, ville ho nok heller ha planta seg på ein lunare stad, så ho kunne strekkja ut greinene utan at vinden tørka ut kvistar og bar. Dess meir takksam er eg for at ho enno held stand, og ikkje visna vekk den sommaren då ho blei sjuk og nesten alle dei lysegrøne skota fall av. Ein kveld no i mai sat eg på golvet under glastaket i vinterhagen og såg at ei ringdue kom gåande ganske langsamt bortover ei krokete grangrein med kurs for det gamle skjorereiret innmed den tjukke stamma. Ho steig oppi som ei barselkvinne i ei seng, og eg såg opp på henne med undring og age: Tenk at ho ligg der rett over hovudet på meg og er mor! Sånn ville eg òg hatt det den gongen eg fødde, fri og avskjerma og i harmoni med naturen. I staden fall eg i hendene på eit patriarkalsk helsevesen som var så hekta på makt at det var farleg for folk.
Solveig Aareskjold