Du kan bla til neste sideBla med piltastene

Frå 2003 har talet på arbeidsinnvandrarar til Noreg auka med over 200.000:

Arbeid på grensa

KRITISK: Amram Hadida, klubbleiar på Aker Solutions-verftet på Stord, meiner 2020 har vist kor sårbart Noreg er. FOTO: MARTIN ÅRSETH

STÅR FAST: Nesten 100.000 arbeidarar med adresse i utlandet får ikkje reist til eller frå jobb. Tillitsvalde meiner det viser kor sårbare vi er.

Når regjeringa stengte grensene, låste dei mange arbeidarar fast anten på jobb eller heime. Mykje industri og bygg og anlegg er avhengige av at det kjem arbeidarar frå utlandet. Periodar gjennom fjoråret viste kor kritisk det vert når arbeidarane ikkje kjem inn i landet.

Sist sommar var det vanskeleg å finne nokon til å plukke jordbæra, og no trengs det tusenvis av arbeidarar for å hente lofotfisken opp av havet.

I denne omgangen er grensene stengt til onsdag, og dei har då vore stengt i to veker. Så vil det vise seg om dette blir eit langvarig problem.

Talet på arbeidsinnvandrarar har stige frå 36.000 i 2003 til om lag 250.000 i 2020. Dei fleste bur i Noreg og har innvandra for å arbeide. Det er likevel ei stor gruppe som reiser til Noreg på korttidsopphald for å jobbe, men bur i heimlandet.

Dei nyaste tala Nav har for den gruppa som pendlar over grensa, er 93.852 sysselsette på korttidsopphald. Bransjane som dominerer, er bygg og anlegg, industri og utleige arbeidskraft.

Desse bransjane står for om lag to tredelar, 57.500 i talet, av pendlarane inn i landet. 26.000 i bygg og anlegg og 11.000 i industrien.

I tillegg er det 20.000 som får løna si frå bemanningsbyrå, men dei jobbar på byggjeplassar, i helsevesenet, fiskeri, landbruk, industri eller anna.

Når grensene stengjer, får det store økonomiske konsekvensar for både verksemdene og arbeidarane.

Vanskeleg å få tak i norske

– 2020 har vist at vi er sårbare. Vi må hente inn folk utanlands, det er ein tankekross. Korleis hamna vi i denne situasjonen? seier Amram Hadida, som er klubbleiar for Fellesforbundet på Aker Solutions-verftet på Stord.

– Dei siste ti åra har det i snitt vore nesten 1000 innleigde kvar dag. Korleis hamna vi i den situasjonen? Kvifor får vi ikkje tak i norske fagarbeidarar?

På verftet på Stord er det 866 faste operatørar og altså like mange innleigde arbeidstakarar frå utlandet.

– Å få tak i norske arbeidarar er ei utfordring. Kvifor må vi kjempe om lærlingane, spør Hadida, og viser til at det berre er éin skule i landet som utdannar lærlingar til industrimålarfaget.

11.000 arbeidarar i industrien er ikkje busett i Noreg. Det er 5,4 prosent av totalen.

– Denne industrien er det som skal byggje overgangen til det grøne skiftet, både havvind, hydrogen og andre teknologiar.

Statusen for handverk fell

Røyrleggjar Marie Linn Havsgård i verksemda Chr. Vestrheim AS meiner det ikkje vert utdanna nok norske arbeidstakarar.

– Når vi tidleg på 2000-talet opna opp for innleige i byggjebransjen, så påverka det statusen til norske fagarbeidarar. Når det har kome inn mange utanlandske arbeidarar, særleg tømrarar og målarar, så speler det inn på statusen til yrka, seier ho.

Heile 10 prosent av alle sysselsette i bygg og anlegg, 26.000 av til saman 270.000 lønstakarar, er ikkje busett i Noreg.

– Men det er ein fin bransje å vere i, seier Havsgård, som ved sida av jobben er i gang med ei vidareutdanning for å bli røyrleggjarmeister.

– Kva må til for å utdanne fleire handverkarar?

– Det er ei samansett problemstilling. Verksemder må ta inn fleire lærlingar, ein må kanskje opprette fleire skuleplassar, og vi må vise kva det tyder å vere handverkar i Noreg, sieier Havsgård og legg til:

– Og gjer det vanskeleg med innleige att.

SAMANSETT: Ifølgje røyrleggar Marie Linn Havsgård påverkar innleige statusen til arbeidsplassane. FOTO: ANNE KARI HINNA

Tek jobbane vi ikkje vil ha

Professor i sosiologi ved NTNU Jophan Fredrik Rye fortel at arbeidsinnvandrarane ofte tek dei jobbane som nordmenn ikkje vil ha.

Han peikar på tre faktorar:

  • Næringar som er sesongbetonte, typiske døme er jordbruk og skreifiske. Det kombinerer ein gjerne med andre aktivitetar i heimlandet.
  • Næringar med lågt lønsnivå, der landbruk også er eit døme.
  • Næringar med kort avstand, til dømes til Sverige. Det gjeld utan at nokon av dei to første faktorane slår inn.

– For mange er det ikkje nok til å forsvare permanent livsopphald i Noreg. 125 kroner timen gjev kun meining om du handlar på butikken i eit lågkostland, seier Rye.

Sjukepleiarar er eit døme på næringar med kort avstand.

– Dei har vanlege løner og heilårsarbeid, men det er framleis praktisk mogleg å pendle fram og tilbake.

Også ifølgje Rye er det ikkje unormalt at yrka vert mindre attraktive blant nordmenn.

– Det er mykje i faglitteraturen, både i Noreg og andre land, som viser at ein får ein negativ spiral der mindre attraktive løns- og arbeidstilhøve gjer det attraktivt for migrantar som godtek dårlegare vilkår, som samanlikna med heimlege vilkår framleis er bra. Då får du ein spiral der dei vert forbunde med migrantarbeid, og der det vert endå lettare igjen å tilby dårlegare vilkår, seier Rye.

– Vil ein gå tilbake til normalen etter pandemien, eller trur du det vert ei endring i denne type pendling?

– Det er eit godt spørsmål.Mitt tips er at det meste fell tilbake som det var før pandemien, fordi det er så lønsamt. Svært få brydde seg om at ein henta jordbærplukkarar frå Vietnam før 2020, sjølv om dei har vore her i mange år. Folk er meir opptekne av kva bæra kostar i butikken enn av kven som plukkar dei i åkeren.

Git: master, Build env: production, running in production mode, Sanity: production