Då energiminister Terje Aasland (Ap) opna den nye vindturbinparken i Fjaler i Vestland i 2022, lova han både gull og grøn industri.
Anlegget «gjev arbeidsplassar og verdiskaping, og saman med eit nytt straumnett, legg det til rette for vidare industri og næringsutvikling», sa han i opningstalen. Innbyggjarane i den vesle kommunen jubla.
Halvtanna år seinare er tonen ein heilt annan. Bedriftene som vil etablera seg, får ikkje straum til drifta. Dei er plassert i Statnett sin kø over prosjekt i same straumområde.
Ordførar Leif Jarle Espedal (Ap) er oppgitt.
– Me håpar berre at dei neste som kjem og vil etablera seg, ikkje ogso treng å stå 10 til 15 år i kø, seier han til Klassekampen.
Det var avisa Firda som fyrst omtalte saka.
Mistar 300 arbeidsplassar
Fjaler kommune hadde gledd seg til å få på plass nye industrietableringar. For å førebu seg hadde kommunen bygd eit område med over tusen mål planert fjellgrunn og ei djupvasskai som kan ta imot eit kvart skip i verda.
I 2022 såg ting ljost ut. Den nye vindturbinparken ved området stod klar. Ein hadde kraft, mykje plass og ein viljug kommune. No mangla berre bedriftene.
Dei kom allereie sommaren året etter. Lutelandet offshore, som har ansvaret for næringsparken, teikna intensjonsavtale med to bedrifter. Bue Salmon ville etablera eit landbasert oppdrettsanlegg, medan Blastr Green Steel ville byggja ein stålpelletsfabrikk. Til saman ville det bety nærare 300 arbeidsplassar.
– Fjaler er jo ein låginntektskommune, og me såg her eit klårt inntektspotensial, seier Espedal.
– Me håpte ogso at me kunne få snudd den negative folketalsutviklinga i område og med det oppretthalda skulen og slikt.
Neste steg var år sikra straum til bedriftene, og sidan ein mindre enn eitt år før hadde opna ein vindturbinpark nettopp med tanke på slike etableringa trudde kommunen det skulle verta enkelt. Totalt trengde dei kring 70MW straum i timen, meir enn parken produserte, men lett tilgjengeleg gjennom dei nye linjene som vart bygde ut då han vart etablert.
Får ikkje straum
7. desember i fjor informerte Statnett om kva kraftkrevjande bedrifter i området som fekk kopla seg på straumnettet i området. På den lista stod ingen av prosjekta i Fjaler. Dei stod på venteliste, trass i at dei låg rett attmed eit nytt vindkraftverk.
«Me såg her eit klårt inntektspotensiale.»
— Leif Jarle Espedal (Ap), ordførar i Fjaler
Det betyr at dei må venta til neste runde med utdeling av tilkoplingsløyver, men det er det ikkje sikkert at dei har tid til. Blastr Green Steel har til dømes ogso teikna intensjonsavtale med eit industriområde i England og kan etablera seg der i staden for om dei må venta for lenge på straum i Noreg.
Martha Hagerup Nilson, kommunikasjonssjef i Statnett, uttalar til Klassekampen at denne prioriteringa er gjort på bakgrunn av regelverket i energilova, som dei er pålagt å retta seg etter.
– Nettselskapa har to kriterium dei ser til. Når ein søkte om tilkopling, og kor modent prosjektet er, seier Nilson.
Samfunnsøkonomi og lokale omsyn er ikkje ein faktor i vurderinga av nye prosjekt.
– Det opnar ikkje lovverket for. Det er fordi me ikkje skal kunne diskriminera på bakgrunn av type forbruk eller produksjon. Me skal vera nøytrale, seier ho.
Ho understrekar at dette ikkje er avgjerder Statnett tar åleine, men at dei er gjort i samspel med dei lokale nettselskapa. Det er dei lokale selskapa som vurderer kor modent eit prosjekt er.
Peikar på nettselskapa
Stortingsrepresentant Alfred Bjørlo (V) frå Sogn og Fjordane har stilt eit skriftleg spørsmål til Aasland om kva statsråden kan gjera for å løysa situasjonen. I spørsmålet legg Bjørlo vekt på at ting som dette kan bidra til å minka vilja kommunar har til å byggja ut vindkraft.
I svaret til Aasland er festtalen om lokale arbeidsplassar gløymt. Han skriv: «Det er nettselskapa, medrekna Statnett som har ansvar for å planlegga og byggja nett, og for å tilknyta kundar.»
Samstundes viser han til Hurdalsplattforma, der regjeringa skriv at lokalsamfunnet bør få ein rettferdig del av verdiane som kjem frå utnytting av naturressursane til fellesskapet.