At herre og tenar arbeider side om side, er til fordel for alle.
Den norske grunnlova av 1814 gav berre stemmerett til vaksne menn med eigedom, mens mesteparten av folket framleis var like umyndige som dei hadde vore i dansketida. Tanken var at dei som var i teneste hos andre, ikkje var sjølvstendige nok til å ta ansvar for politiske avgjerder. Styringa av land og rike måtte overlatast til dei frie og uavhengige.
Allerede abonnent? Logg inn
Å laga retningslinjer for menneskeleg atferd som alle trygt kan følgja, har aldri vore lett. Til dømes gjev det dårleg utteljing når ein mann som hungrar etter nærkontakt, overfell ei kvinne med intime kjærteikn, sjølv om han berre gjer det mot den andre som han vil at den andre skal gjera mot han sjølv. Det er likevel ingen grunn til å ikkje å arbeida vidare med saka. Dei ti boda som Jahve gav Moses på Sinaifjellet, er samla om det du ikkje skal gjera, å dyrka avgudar, slå i hel, svika, juksa og lyga. Dei bryr seg svært lite om samhandling av det rausare slaget, som å stilla opp for naboane og møta framande kulturar med ope sinn. Jesus frå Nasaret prøvde å retta det opp med ekstrem sinnelagsetikk: Dersom ein mann bed om å få kappa di, gjev han kjortelen òg, og dersom han vil ha deg til å gå ei mil med han, gå to. Men det verkar ikkje som det nokon gong fall han inn at folk hadde svoltne ungar som dei måtte heim med mat til før natta fall på.
Solveig AareskjoldMeir enn halve livet hadde gått då eg skjøna at eg hadde innretta meg med låg inntekt, eit ganske lite hus og bil på deling med mannen min fordi det er min natur å styra unna rikdom. Endå eldre måtte eg bli før det gjekk opp for meg kor mykje lukke som ligg i å halda tilværet sitt ved like. Men heldigvis har eg visst det ganske lenge no, at for ein levande kropp er det ei glede i seg sjølv å dra si eiga vekt, og å balansera i stigar og krypa på hender og kne og vera så i harmoni med målinga på penselen og planterøtene i molda at tida forsvinn og sansing og handling er alt som finst. Ein sommardag sat eg ved restane av ein temmeleg mismodig lunsj på hytta hos ei lita kvinne som hadde reist seg frå bordet for meir enn eit kvarter sidan og ikkje kome tilbake. Så høyrdest det skingrande skrik frå annekset oppi bakken av trevirke som blei brote laus med kubein. Eg snudde meg i stolen og såg med undring og age at ut gjennom ei vindaugsopning så smal at det var eit under at ikkje ruta blei knust, kom det sendande ein straum av fjøler og stokkar med lange spikrar frå nokre demonterte køyesenger. Det neste eg gjorde, var å finna meg ein slipemaskin og kopla han til eit aggregat og gå ned på alle fire der inne på golvet. Dei følgjande dagane svevde me begge to på ei sky av arbeidslyst, til det blei laurdagskveld og me gjekk ned til elva og bada. Det finst ein luksus som berre er for dei skitne og gjennomsveitte, under lauvtunge greiner som heng lågt over strøymande vatn.
Solveig AareskjoldBibelen fortel om korleis jøden Moses fekk overlevert ein bråte med rituelle og moralske forskrifter frå guden Jahve på Sinai berg. Han var særleg nøye med at israelsfolket ikkje måtte ta imot kulturimpulsar frå innbyggjarane i det landet dei hadde invadert. Og når han først var i gang, sette han òg opp den lista med ti bod som blir nytta i lett omarbeidd form i kristendomsopplæringa enno i dag. Jahve var ingen allmektig far i himmelen, snarare ein sosial entreprenør som prøvde å byggja opp ein lydig flokk i eit Midtausten der det var mange store og mektige gudar frå før. Når det første bodet seier at du ikkje skal ha andre gudar enn han, viser han at han veit at han har mange konkurrentar, og må samla tilhengjarane sine med å nekta dei å knyta seg til andre enn han sjølv. Forbodet mot fleirguderi er følgt opp med ei påfallande islamistisk kriminalisering av kunst: Dersom du lagar eitt eller anna slags bilete, same kva det no skal førestella, vil Jahve straffa både deg og barna dine svært hardt. Deretter følgjer nokre kvardagslege levereglar om å unngå vald og juks som folk flest ikkje treng nokon overnaturleg instruks for å forstå at dei må retta seg etter om dei vil leva i fred med einannan. Men det siste bodet, det om at du ikkje skal trå etter «kona åt næsten din, eller drengen eller tenestgjenta eller uksen eller asnet hans eller noko anna som høyrer næsten din til», avslører ein djup interessekonflikt mellom rike og fattige. For kva ville skje dersom tenestefolka på grannegarden var misnøgde med sjefen sin og av eigen fri vilje kom og sa at dei heller ville arbeida hos deg? Det kunne dei ikkje, fordi dei var trælar.
Solveig Aareskjold