Du kan bla til neste sideBla med piltastene

Prosessindustrien går usikre tider i møte og kjempar for eiga framtid:

Industrien bed om hjelp

STENGT: Stein Lier Hansen (til venstre) i Norsk Industri og Frode Alfheim (i midten) i Industri Energi tek den stengde produksjonshallen på Hydro Husnes i nærare augesyn. Høgare nettleige og uklare vilkår frå EU, gjer framtida vanskelegare enn om dei berre tenkte på marknaden.

KINDEREGG: Først stoppa korona den siste investeringa på Husnes, nye EU-reglar er i uvissa, og auka nettleige trugar no aluminiumsgiganten Hydro.

Inst i ein fjord, ved eit fossefall, vaks eit norsk industrieventyr fram. Langs heile kysten ligg kraftkrevjande industri som hjørnesteinane i Husnes, Årdal, Ålvik, Svelgen, Høyanger og fleire til. Metallverka til Hydro åleine har om lag 2000 tilsette.

Dei siste åra har nettleiga til industrien stige kraftig, samstundes som dei ventar på nye EU-reglar for CO2-kompensasjon.

For Hydro samla gjekk nettleiga frå 50 millionar kroner i 2018 til 200 millionar i 2020, og pilen peikar opp mot 300 millionar i åra framover med den nye modellen Statnett vedtok sist veke. For Husnes åleine er auken 50 millionar kroner.

CO2-kompensasjonen kan utgjere fire gongar så mykje, ein milliard kroner, avhengig av prisane på CO2-kvoter.

– Aluminium har attraktive eigenskapar. Det er lett, kan resirkulerast, og vasskraft gjer det klimavenleg å produsere, reklamerer direktør Johan Berg på Hydro Husnes.

Opnar ikkje ny hall enno

Hydro har sidan 2018 investert om lag to milliardar kroner i aluminiumsverket i Sunnhordland, og i mars skulle Hydro opne opp att éin av to produksjonshallar, B-hallen med to hundre omnar som stengde i 2009 etter finanskrisa og har vore ute av drift sidan.

Berre dagar før dei starta opp att produksjonen, kom meldinga frå Hydro sentralt om å stoppe prosjektet. Ny dato er førebels sett til slutten av september.

Med heilt stopp i bilproduksjonen i Europa er behovet for aluminium brått ein god del lågare. Då hjelper det ikkje med tøffare rammevilkår, meiner industrien.

OPP I RØYK: Per Helge Røssland tek seg ein røyk i lunsjen. Dei vanskelege vilkåra er tema blant dei tilsette, men dei har vore med på opp- og nedturar før.

– Vi følgjer marknadssituasjonen frå dag til dag. Det er mykje lågare aktivitet no, og vi må vere førebudd på at det kan vare lenge, seier Berg.

Andre delar av Hydro, Elkem, Norske Skog i Halden har også investeringar på vent, ifølgje Stein Lier Hansen, leiar i Norsk industri.

Saman med Frode Alfheim i Industri Energi var han og såg på stoda i industribygda. Dei fekk ta den stengde B-hallen i nærare augesyn.

– Det er klart, alle er jo redde for arbeidsplassane sine. Men vi er vande med oppturar og nedturar og har vore med på slike fasar før, seier Per Helge Røssland på støyperiet på Hydro Husnes.

Han er blant 350 tilsette i hjørnesteinsverksemda i bygda med 2000 innbyggjarar. I heile Kvinnherad kommune bur det 13.000 menneske, og om ein reknar fire–fem indirekte arbeidsplassar, er éin tidel av kommunen knytt til aluminiumsverket. 100 av dei tilsette er i 20-åra.

Kan ende med utflagging

CO2-kompensasjon er støtte til verksemder som har fått auka kraftkostnadar som følgje av det europeiske kvotesystemet for CO2. Føremålet er å hindre verksemdene i å flagge ut.

– Det er ikkje NM i aluminium. Om ikkje vi produserer det, vil dei auke produksjonen i Kina, seier Berg, og viser til auken i etterspurnad etter aluminium har stige med 74 prosent frå 2010 til 2020.

Systemet med CO2-kompensasjon vart innført i EU i 2013 og vert no reforhandla før neste periode startar i 2021.

I 2013 var kompensasjonen det som hindra eit vaklande verk på Husnes frå kvelve, før Hydro kjøpte det i 2014. Førebels ser det ut til å kome endringar som råkar Noreg hardt.

Desse store kraftkrevjande industristadane betaler nettleiga si direkte til Statnett, fordi dei er kopla på sentralnettet. Og fordi dei har jamn bruk gjennom døgeret, belastar dei nettet lite.

Desse systemtenestene gjer industrien fortent til ein rabatt på nettleiga. Det har vore på 6–60 prosent, men sist veke vedtok Statnett ein flat modell på 50 prosent rabatt.

Industrien har sjølv bede lenge om ei løysing som i Tyskland, der kraftkrevjande industri kan få 90 prosent rabatt. Meir rabatt til industrien gjer at andre forbrukarar må ta den rekninga.

– Nettariffen og CO2-kompensasjonen er to ekstremt viktige byggjeklossar for industrien, seier Ørjan Normann, klubbleiar for Industri Energi på Husnes.

Får rabatten dei fortener

«Dersom alle de store industribedriftene i stedet skulle få høyere rabatt, ville det bety at annen industri, næringsbygg, offentlige bygg og husholdninger alle måtte betale mer», skriv avdelingsleiar Steinar Aksnes i Statnett i ein e-post til Klassekampen.

Han seier dei har vurdert prinsippa frå den tyske tariffmodellen, men at dei ikkje passar inn i det norske systemet.

«Vi har, med de forskriftene som gjelder i Norge, ikke anledning til å gi rabatter i nettleia utover det vi kan begrunne ut fra den nytten industrien gjør for nettet som store forbrukere». skriv Aksnes.

Git: master, Env: production, Sanity: production