Du kan bla til neste sideBla med piltastene

Statsråd Ola Borten Moe (Sp) meiner at dei europeiske klimamåla er fråkopla verkelegheita:

Trur EU kan miste industrien

ROLEG: Ola Borten Moe (Sp) på Klæt Cafe, ein berebjelke i lokalsamfunnet Klett, som ligg rett utanfor Trondheim. Trass i låg oppslutnad for Senterpartiet er han nøgd med innsatsen sin som statsråd så langt.

HARD: Ola Borten Moe meiner at Tyskland og Storbritannia har ignorert fakta i energipolitikken sin, og at klimamåla til EU vil føre til ei avindustrialisering av heile kontinentet.

Forskings- og høgare utdanningsminister og nestleiar i Senterpartiet Ola Borten Moe bur på ein gard som driv med kyllingar og kornproduksjon. Garden ligg på Leinstrand, som berre er tolv kilometer frå sentrum av Trondheim, men likevel står fram som ei landleg lita jordbruksbygd.

Klassekampen treffer statsråden på ein av berebjelkane i lokalsamfunnet, den legendariske Klæt Cafe. Innreiinga har ikkje forandra seg sidan 1956, og den lokale ministeren ser ut til å kjenne alle dei kaffidrikkande gjestene. Han ser ikkje ut til å gå mindre rakrygga rundt i bygda av at Senterpartiet har mista store delar av veljarmassen sin dei siste månadane.

– Eg tykkjer det har gått ganske bra, seier Moe om sine eigne ni månadar som statsråd så langt.

Trur det vil snu

På den siste meiningsmålinga til Klassekampen har Senterpartiet gått attende heile 17 prosentpoeng det siste halvtanna året.

Partileiar Trygve Slagsvold Vedum pleier å skulde på dei krevjande tidene med straumkrise og galopperande prisar. Det gjer nestleiaren og.

– Verda ser heilt annleis ut no enn før valet. For første gong sidan Gudmund Restad var finansminister for 25 år sidan, så nyttar det ikkje å berre pøse pengar på problema, for det vil berre gjere vondt verre. Vi må handtere ein veldig krevjande situasjon.

– Den raudgrøne regjeringa klarte å gå opp på målingane under finanskrisa då bustadprisane plutseleg kollapsa. Erna Solberg kom styrka ut av pandemien. Det er vel ikkje noko automatikk i at regjeringa skal gjere det dårleg i ei krise? Kan det hende de blir straffa for dårleg leiarskap?

– Eg har ikkje noko veldig godt svar på kvifor det er slik. Regjeringa leverer jo varene, om du ser punkt for punkt i Hurdalsplattforma. No er det berre å brette opp ermane og gjere jobben.

Ansvarslaus politikk

Straumprisane er historisk høge i heile Europa, og Ola Borten Moe trur situasjonen kan bli endå verre.

– Tyskland og Storbritannia har stengt kraftproduksjon utan å tenkje over kva som blir konsekvensen av det. Den europeiske energipolitikken har vore fullstendig ansvarslaus over lang, lang tid. Europa har bygd ned straumproduksjonen sin og flytta sikringsboksen til Russland. Det funka greitt ei stund det, men no var det vist ikkje så lurt, sier Moe.

Om Europa ikkje byrjar å produsere mykje meir straum veldig raskt, trur ikkje Moe at det vil vere mykje att av europeisk industri om nokre år.

– Kvifor skal nokon gidde å drive industri med skyhøge straumprisar? Anten må ein gje seg på klimamåla, eller så står vi ovanfor ei avindustrialisering av heile kontinentet. Og då kjem Europa til å ha mykje mindre å spele på både økonomisk og realpolitisk og kjem også til å bli langt meir sårbar. I tillegg forsvinn massevis av arbeidsplassar og verdiskaping. Eg tenkjer iallfall at dette er eit kjempeproblem.

Så vi bør droppe klimamåla fram mot 2030?

– Det går i alle fall ikkje an å basere politikken på teknologi som ikkje eksisterer, seier han.

Eit stort prosjekt

Kritikken har hagla frå mange ulike delar av sektoren etter at han sparka heile styret i forskingsrådet for nokre veker sidan, og fleire har antyda at han berre er ute etter å skape rabalder, eller at han ikkje har noko ekte engasjement for sektoren han leiar.

Ola Borten Moe er ikkje kjent for å vere konfliktsky, men sjølv meiner han at alt han har gjort så langt som statsråd, passar godt inn i det som er det store politiske prosjektet hans som minister for forsking og høgare utdanning.

– Vi må gje fleire folk tilgang til utdanning. Nesten uansett kor du reiser både i næringslivet og i offentleg sektor, så får du høyre at den største flaskehalsen er mangel på kompetanse. Vi manglar folk før vi manglar pengar. Tilgang på utdanning har ein geografisk dimensjon, men det er ikkje berre distriktspolitikk. Med ei aldrande befolkning og mindre arbeidsinnvandring, så må vi faktisk bruke meir av vår eiga befolkning, og då må dei få utdanning der dei faktisk bur, seier han.

Det er difor han oppretta høgskule på Nesna att like etter valet, og det er difor han for eit par veker sidan løyva 180 millionar kroner til desentraliserte studietilbod. Like viktig blir det å bruke både gulrot og pisk for å tvinge høgskulane og universiteta til å ta visjonen til regjeringa om utdanning over heile landet på alvor.

– Den førre regjeringa hadde ein politikk som var å ikkje ha nokon politikk. Dei ville ikkje blande seg inn i kva universiteta gjorde. Men også denne sektoren må forstå at dei er underlagt demokratisk kontroll. I tillegg handlar det om å skape økonomiske insentiv for å desentralisere, for det er klart at for mange i byråkratiet, så står dette fram som sand i maskineriet, seier han.

Naudsynt å rydde opp

Sjølv om han med glede opnar pengesekken for dei små studiestadane, var det mangel på pengar som så langt har skapt den største stormen for Ola Borten Moe.

Moe kasta som sagt heile styret i Noregs forskingsråd, og grunngjevinga var at økonomien deira var ute av kontroll.

«Kvifor skal nokon gidde å drive industri med skyhøge straumprisar?»

OLA BORTEN MOE (SP), FORSKINGS- OG HØGARE UTDANNINGSMINISTER

Forskingsrådet fordelar kring ti milliardar til norsk forsking kvart år på vegner av regjeringa, og no meinte statsråden at dei delte ut pengar dei ikkje hadde.

Det kasta styret har i ein kronikk i VG hevda at det heile var oppkonstruert av Moe, og at kontrollen med økonomien tvert om var god.

Statsråden fortel at det at deira verkelegheitsskildring var så annleis enn hans eiga, gjorde det naudsynt å ta grep. I tillegg var det behov for ny kompetanse i styret, mellom anna betre kjennskap til budsjettstyring.

– Det gamle styret har brukt mykje meir pengar enn det Stortinget har løyva. Dei har i tillegg ikkje implementert kutt som den førre regjeringa gjorde, og dei har brukt dei same pengane fleire gonger. Til saman fire milliardar kroner. Det er krise, og då er det eit veldig dårleg utgangspunkt å ha eit styre som meiner at det ikkje er krise.

Korleis er det mogleg å sjå så annleis på den same situasjonen?

– Nei, det er veldig rart. Men med unnatak av det gamle styret trur eg eigentleg ikkje det er noko usemje om kva som faktisk er situasjonen. Desse tinga har jo faktisk skjedd. Dei har brukt meir pengar enn dei har fått tildelt, dei har brote tildelingsreglementet, dei har brukt dei same pengane fleire gonger. Vi kan diskutere kven si skuld det er, men fakta går det ikkje an å krangle på.

Ikkje uroa

Det er surt og kaldt i Trøndelag midt i juli, og snart er sommarferien over for Ola Borten Moe.

Storbyen pressar seg stadig på den vesle bygda. Då Moe vaks opp, var dei seks ungar på trinnet hans på barneskulen. No er det fleire klassar på kvart trinn og mange innflyttarar.

Likevel gjer møtestadar som Klæt Cafe at det framleis kjennest som eit samansveisa bygdesamfunn.

Bestefar hans, statsminister Per Borten, dreiv gard berre tre kilometer frå hans eigen gard. I morgon skal dei levere meir enn tusen kyllingar. Han har tidlegare tent gode pengar som plattformsjef i oljeselskapet Okea, og statsrådsløna er også god, men statsråden held fram å drive garden saman med broren fordi han tykkjer det er interessant.

Å reise attende til Oslo og halde fram som ein kontroversiell minister i ei regjering som mistar stadig fleire veljarar, trur han også blir interessant.

– Det er eit meiningsfylt arbeid og eit samanhengande prosjekt. Plutseleg så snur oppslutnaden, seier han.

Git: master, Build env: production, running in production mode, Sanity: production