Rekordhøgt søkjartal til høgare utdanning:

Færre har lyst til å bli lærarar

SISTE ÅRS ELEVAR: Telma Langeland Vold og Jon Øverdahl er musikkelevar på Foss vidaregåande skule. At vidaregåande elevar ikkje har hatt avsluttande eksamenar i år, kan ha positive følgjer for vitnemålet deira, meiner professor. FOTO: HANNE MARIE LENTH SOLBØ

TYDLEG TALE: Lærarutdanningane har hatt ein stor nedgang i talet på søkjarar. Jentene er leie av dårlege arbeidsvilkår og låg løn, meiner professor i pedagogikk.

I år har det vore rekordhøge søkjartal til høgare utdanning.

Samstundes har lærar- og barnehagelærarutdanningane hatt ein stor nedgang i tal søkjarar.

Terje Skyvulstad

– Det er oppsiktsvekkjande at både barnehagelærar- og lærarutdanninga har hatt fall i talet på søkjarar, seier Karl Øyvind Jordell, professor emeritus i pedagogikk ved Universitetet i Oslo.

Ifølgje Jordell har desse utdanningane brukt å balansere kvarandre: når talet på søkjarar til den eine utdanninga har falt, så har talet til den andre utdanninga stige.

Jentene har fått nok

I år var det 1148 færre søkjarar som valte ei type lærarutdanning som sitt fyrsteval. Det vil seie ein nedgang på 8,1 prosent. For barnehagelærarutdanninga var nedgangen 7,3 prosent.

Jordell har følgt utviklingstala for barnehagelærar- og lærarutdanningar lenge. Han synest det er påfallande at dei totale søknadstala har stige, medan desse utdanningane har færre søkjarar i år.

– Eg trur jentene har fått nok av dårlege arbeidsvilkår og låg løn, seier han.

Både barnehagelærar- og lærarutdanningane har tradisjon for å ha ei stor overvekt av kvinnelege søkjarar, forklarer Jordell.

«Vi er kome dit at vi må setje større fokus på løns forhold»

KARL ØYVIND JORDELL, PROFESSOR EMERITUS I PEDAGOGIKK VED UNIVERSITETET I OSLO

Ei anna kvinnedominert utdanning som mistar terreng, ifølgje han, er sjukepleiarutdanninga. Den har ein auke i tal søkjarar. Men auken er mindre enn den generelle auken i søkjarar til høgare utdanning.

– Tendensen er at «Trøyste og bere»-yrka er mindre attraktive, seier Jordell.

– Med koronapandemien og høg arbeidsløyse skulle ein tru at folk søkjer seg mot trygge yrke i offentleg sektor. Kvifor ser ein då ein nedgang i søkjartala til desse yrka i år?

– Vi er kome dit at vi må setje større fokus på lønsforhold. Femårig lærarutdanning kan også moglegvis verke avskrekkande på nokre søkjarar, seier Jordell.

Mistar studentar

På grunn av koronapandemien vart alle eksamenar i 10. klasse og vidaregåande avlyst i vår. Det tyder at dei som gjekk ut av vidaregåande skule ikkje har hatt avsluttande eksamenar i år.

Det kan ifølgje Jordell vere ein fordel for dei som skal søkje seg til lærarutdanning.

– På matematikkeksamen går vidaregåande elevar i gjennomsnitt over ein halv karakter ned på eksamen. At dei ikkje får denne karakteren på vitnemålet kan derfor vere ein fordel, seier han.

FÆRRE SØKJARER: Grafen viser tal søkjarar som har barnehagelærarutdanning og grunnskulelærar/lektorutdanning som sitt førsteval i perioden 2014-2020. Kjelde: Samordna opptak

For å kome inn på grunnskuleutdanninga må ein nemleg ha karakteren tre eller betre i norsk og fire eller betre i matematikk.

Nestleiar i Utdanningsforbundet Terje Skyvulstad veit ikkje kvifor søkjartala har gått ned i år.

– Vi treng fleire lærarar for framtida, så dette er alvorleg. Moglege grunnar til nedgangen er at læraryrket er arbeidskrevjande og løna er for låg, seier han.

Han påpeiker samstundes at søkjartala varierer frå år til år, og at det i 2018 var rekordhøge søkjartal.

– Det som er endå meir urovekkjande enn låge søkjartal er at vi mistar studentar undervegs i utdanningsløpet og at lærarar vel ein annan arbeidsplass enn skulen, seier Skyvulstad.

Får svar på fredag

På spørsmålet om kvifor søkjartala til barnehagelærar og lærarutdanningane er lågare i år, svarer forskings- og høgare utdanningsminister Henrik Asheim (H) på e-post:

«Etter to år med auke i søkartala til grunnskulelærarutdanningane, ser vi i år at tala går litt ned, utan at eg kan peike på ein einskild årsak. Det er viktig at vi ser på denne utviklinga over fleire år, ettersom søkinga kan variere noko frå det eine året til det andre. Dei siste åra har vi sett ein tydeleg tendens til at ein større del av dei som søker er kvalifiserte. Komande fredag får vi vite kor mange som har fått tilbod om studieplass. Dette vil gje oss betre informasjon enn dei fyrste søkartala vi har fått så langt», skriv Asheim.

Fredag 24. juli er fristen for å svare på hovudopptaket til høgare utdanning.

Du kan bla til neste sideBla med piltastene